Những
Khám Phá Hiện Đại Về
GEN Ung Thư Vú
BS ĐẶNG ĐỨC NGHIÊM, M.D., FACS
Mỗi ngày, trung bình có năm phụ nữ ở quận Cam, California chợt kinh hãi thất
tán khi nghe thấy bác sĩ cho biết: ” đã bị ung thư vú “. Từ đầu năm cho đến nay
có khoảng 1.820 phụ nữ quận mắc phải chứng ghê gớm này.
Thống kê mới nhất của Hiệp hội Ung Thư Hoa Kỳ báo cáo vào tháng 1, 1996 cho biết
số người được định bệnh ung thư vú hàng năm trên đất Mỹ là 185.700 người, gồm
1.400 nam và 184.300 nữ. Số tử vong mỗi năm lên tới 44.560 người ( 260 nam,
44.300 nữ ).
Như đã biết, phụ nữ Á Châu có tỷ số ung thư vú thấp nếu có đời sống kiểu Đông
Á theo như sự tìm hiểu của các BS Bernstein, Henderson, Pike và Ross tường trình
vào năm 1980. Nhưng mới đây, BS Pike và Anna Wu, thuộc Đại Học Y Khoa USC đã
nhận thấy tỷ số ấy đã cao gấp hai ở phụ nữ di dân gốc Á Châu tại Hoa Kỳ qua 15
năm khảo sát. Có nghĩa là một trong 20 người có thể vướng bệnh.
Ung thư vú đã được xếp hạng thứ hai sau ung thư phổi giết hại phụ nữ.
Những khám phá gần đây về gen ung thư, nhất là thuộc vú đã khiến những y học
gia biết nhiều hơn về cấu trúc dạng ung thư và hy vọng trong tương lai sẽ có
những phương thức ngăn chặn và chủng ngừa.
GEN UNG THƯ
Vai trò của gen hay di truyền tố đã được David von Hansemann khảo sát từ năm
1890 trên sự phân bào của những u ác tính cho rằng đó là những nguyên do cấu
trúc ung thư. Nhưng mãi tới gần Ử thế kỷ sau, vào năm 1914 mới được Theodor
Boveri trình bày trong luận tập nổi tiếng Zur Frage der Entstehung maligner
Tumoren gợi ý về sự ác tính là kết qủa bất quân bình của nhiễm sắc thể trong tế
bào bình thường. Giả thuyết thể đột biến gây ung thư đã đưa tới quan niệm căn
nguyên khởi từ tế bào nhieinh năm 1970 đã trở thành một cuộc cách mạng quan
trọng trong sự tìm hiểu tạo sản ung thư bào. Trong những năm 1980, phân tích cột
thể đã được áp dụng cho những u đặc. Những dữ kiện tạo sản ung thư bào được hoàn
tất vào năm 1990 dựa vào những kiểu nhân để xếp hạng u ung thư, và người ta hy
vọng sẽ hoàn tất phân biệt được 50.000 loại để công bố vào năm 2000.
Những kỹ thuật tuyệt hảo này đã khiến các khoa học gia hiểu được gen tố ung
thư và sự di truyền xẩy trên hệ nhiễm sắc thể. Đó chính là yếu tố quan trọng áp
dụng vào chẩn bệnh lâm sàng, phòng ngừa, tiên lượng trong y khoa.
GEN UNG THƯ VÚ
Vào cuối năm 1994, với kỹ thuật liên kết phân giải, một vùng nhỏ ở nhánh dài
của nhiễm sắc thể 17 đã được nhận định là gen trội gây ung thư vú. Thử nghiệm
dựa trên máu của những gia đình có di truyền ung thư vú. Máu đã được phân tách
DNA ( DeoxyriboNucleic Acid ) ghi dấu vị trí chỉ có ở những người đã mắc bệnh.
Vùng nhiễm sắc thể 17 q 21 phân định này được mang tên BRCA 1 ( ký hiệu breast
cancer-1 ).
Ở những gia đình có nguy tố ung thư vú cao, BRCA 1 chiếm tới 50%. Những gia
đình có vừa ung thư vú và
ung thư buồng trứng, BRCA 1 lên tới 90%. Người có gốc gen đột biến BRCA 1 có
triển vọng 50% phát triển ung thư vú vào trước 50 tuổi, tăng tiến tới 80% vào
tuổi 65. 10% bị ung thư buồng trứng vào tuổi 60 ( Easton và cộng sự ).
BRCA 1 là gen lớn 10 lần hơn loại gen khác. Người bình thường chứa 2 dạng
giống nhau BRCA 1. Người nào có sự đột biến bất khuôn BRCA 1 như những gia đình
có nguy tố cao, thì dễ phát ung thư vú nếu một gen BRCA 1 bị suy hoại.
Tháng 12, 1995 mới đây, báo cáo của BS Micheal Stratton thuộc Viện Khảo cứu
Ung Thư tại Surrey, Anh quốc, cùng BS. P. Andrew Futreal của Trung Tâm Đại học Y
Khoa Duke, N. Carolina, trong báo Nature đã tìm thấy một gen ung thư vú khác có
tên BRCA 2 chiếm ở nhiễm sắc thể 13q12-13
Hai loại gen này hợp lại đã tạo xác xuất lên đến 90% thấy ở những người bị di
truyền ung thư vú.
Trong khi đó, BS Press của Trung Tâm Ung thư Norris USC và BS Dennis
Slamon,M.D., của UCLA đang có công trình khảo sát một loại gen ung thư mang tên
HER-2/ neu . Gen này được phát hiện vào khoảng giữa năm 1980. Bệnh nhân có loại
này mang ung thư vú dễ lan vào hạch, có triệu chứng lâm sàng quá xấu và sống sót
quá ngắn hạn. Như thế HER-2/ neu là nguy tố dễ gây tái phát và cần phải có hóa
trị liệu mạnh hơn loại thường dùng.
UNG THƯ VÚ GIA TRUYỀN
Ung thư vú gia truyền chỉ chiếm từ 5-10% so với những căn nguyên ung thư vú
khác. 1% được kể có nguy tố gia đình tối cao như:
Quá nhiều ung thư vú ở họ hàng gần ( 3 hay nhiều hơn )
Ung thư nhiều hơn một thế hệ ( do di truyền tự trội ).
Nửa số phụ nữ trong gia đình mắc phải
Hai vú đều bị.
Bệnh phát trước 15 tuổi.
Gia đình có nhiều trường hợp ung thu buồng trứng.
Tuy nhiên phải kể đến sự liên hệ kích tạo ung thư vú trong gia đình chi phối
bởi nhiều yếu tố khác nữa như môi sinh, nội tuyến, gen tố bất thường…
Hình vuông: nam thường. Hình tròn: nữ thường. Hình tròn đậm: nữ ung thư vú
hay buồng trứng. * : mang đột biến BRCA 1. Vết chéo: tử vong.
Cực nguy tố ung thư vú trong gia đình di truyền vết tự trội với nhiều trường
hợp ung thư vú và buồng trứng.
CHÂN TRỜI MỚI VỀ GEN
Khi biết được cấu trúc của gen và của DNA xếp đặt trên nhiễm sắc tử và thể
của nhân bào, một chân trời mới đã thực sự mở rộng trong sự cách mạng của sinh
học nói chung và y học nói riêng. Trong bất cứ một cuộc thảo luận nào liên quan
tới bào học, gen đều được đưa ra bàn luận như là một vấn đề của thế kỷ sẽ làm
thay đổi sự sinh tồn của con người trong tương lai. Môn gen học đã là một môn ”
nóng ” ( hot ) của những sinh viên thích thú trong ngành khảo cứu hiện nay.
Riêng nói về gen ung thư vú cũng như các gen ung thư khác các chuyên gia đã
đặt cả một kỳ vọng từ phòng ngừa cho tới trị liệu lâm sàng.
Hãng Myriad Genetics Inc. ở ,Salt Lake City, tuyên bố vào tháng 12/ 1995 là
đã có chương trình điều chế hỗn hợp thử nghiệm dựa và gen tố BRCA 1 và BRCA 2 để
khám phá tiền ung thư vú di truyền.
Những phương pháp phòng ngừa ung thư vú đã được đề cập tới và hướng dẫn quần
chúng. Cắt bỏ hẳn vú khi chẳng may sinh trong gia tộc có nguy tố ung thư vú tối
cao. Tự khám vú hàng tháng. Chụp hình vú mỗi năm. Khám vú lâm sàng bơiũ y sĩ mỗi
4 – 6 tháng. Dùng hóa chất phòng ngừa như thuốc kháng estrôgen tamoxifen hoặc
retinoid N-4 hyđrôxyphenyl retanimide ( NSABP-P01, NCI-Milan, Royal Marsden )
nhưng các loại này đã được kiểm chứng thí nghiệm dồn dập trên thế giới để hy
vọng được áp dụng lâm sàng…
Những khảo cứu gần đây nhất cho thấy sự hiện diện của P-glycoprôtein, tạo sản
gen MDR 1, đã khiến ung thư vú quen lờn một số thuốc hóa chất trị liệu như loại
Doxorubicin và Taxol. BS Muggia của trung tâm Ung Thư Norris đang thử nghiệm
thêm vào một số thuốc như estramustine phosphat và PSC 833 với hy vọng chuyển
hóa ngược lại hậu quả protêin, khiến ung thư bào không thể tránh né thụ thuốc.
Theo báo cáo mới đây nhất của BS David Wellisch thuộc Đại Học UCLA trình bày
trong những ngày hội thảo của Hiệp Hội Ung thư Hoa Kỳ vào đầu năm nay tại San
Francisco dựa trên 300 phụ nữ theo dõi chẩn khám tại khu ung thư vú:
22% có triệu chứng sầu muộn quá nặng cần săn sóc trị liệu.
40% buồn lo khi có con hoặc chị em bị ung thư vú.
Đa số tin rằng họ sẽ bị ung thư vú dầu nguy tố thực sự chỉ cao hơn người
thường đôi chút.
Rất nhiều thiếu nữ khi thấy mẹ bi ung thư vú đã bỏ học. 60 phụ nữ có mẹ bị
ung thư vú đã gỉam và không thích thú giao hợp. Hầu hết đã mang mặc cảm sẽ mắc
bệnh ung thư vú bất cứ lúc nào. Họ cần những hổ trợ và hướng dẫn tận tình.
Gen ung thư vú di truyền là một dữ kiện mới nhất của nền y học tân tiến hiện
đại. Gen đã tạo được một kỷ nguyên mới để con người có thể hiểu được nhưng cấu
trúc bệnh tật gây nên các chứng ác tính như ung thư, miễn dịch, bẩm sinh …Cũng
vì thế, đã có giả thuyết một mai con người có thể thay đổi gen, chuyển hóa theo
ý mình muốn thì sẽ bất bệnh, bất lão, bất diệt.
BS ĐẶNG ĐỨC NGHIÊM,MD.,FACS
THAM KHẢO:
Cancer statistics 1996 ( Jan-Feb, Vol. 46 )
The Woman at Increased Risk for Breast Cancer ( Bilimoria, MD, Morrow,MD.)
Breast Cancer News ( Winter 95/ 96 )
American Cancer Society Science Writers Seminar ( San Francisco 96 )
Second gene in breast cancer ( Nature 12/ 95 )
New Focus Breast Cancer ( USC/ Norris, Fall 95 )
Cancer Research Report ( City of Hope , Winter 96 )
Mayo Clinical Update ( Autumn 95 )
Chromosomes, Genes, and Cancer ( F. Mitelman, MD,PhD. Lund, Sweden )
Diseases of the Breast ( Harris, Lippman, Morrow, Hellman 1996 )
English Vietnamese Contemporary Medical Dictionary ( Đặng Đức Nghiêm,
MD.FACS )
