Giới Trẻ
Tương Lai Cộng Đoàn Việt Nam?

Lm Nguyễn Xuyên

“Tuổi Trẻ là tương lai,” mệnh đề này luôn là khẩu hiệu được mọi tổ chức, mọi
tập thể áp dụng mỗi khi nói về tương lai. Quả vậy, giới trẻ luôn là biểu tượng
cho tương lai và là hai thực thể gắn liền mật thiết với nhau, đúng như câu tục
ngữ Trung Hoa: “Tất cả mùa gặt ngày mai đã tiềm ẩn trong hạt giống hôm nay.”
Nhìn hôm nay để thấy ngày mai và ngày mai các Cộng Đoàn Công Giáo Việt Nam Hải
Ngoại (CĐCGVNHN) hệ tại nơi giới trẻ hôm nay, đó là sự hiển nhiên. Câu nói này
không chỉ là một nhận xét suông, nhưng đã trở thành một lời mời thiết bách phải
nhìn thẳng vào thực trạng giới trẻ hôm nay để hình dung được tương lai ngày
mai các CĐCHVNHN.

Ngày hôm nay, sau gần 3 thập niên hiện diện rải rác khắp nơi trên thế giới,
đặc biệt tại các nước Tây Phương, nơi đang bị đánh dấu rất đậm bởi điều mà người
ta gọi chung là cuộc khủng hoảng các giá trị tinh thần, được biểu lộ khá rõ rệt
qua hiện tượng dừng chân tại chỗ, nếu không nói là thụt lùi của các tôn giáo, ít
nhất về nhân số, thì sinh hoạt các CĐCGVNHN lại xem ra thật khởi sắc, sinh động,
có chiều hướng đi lên. Không ai phủ nhận được sức sống đầy năng động và những
đóng góp tích cực của các CĐCGVNHN vào sinh hoạt các giáo hội địa phương, đặc
biệt về Ơn Gọi Tận Hiến nơi giới trẻ VN. Nhờ vậy khắp nơi, các CĐCGVNHN cũng tạo
được cho mình những chỗ đứng khá trổi vượt và xem ra vững chắc, ít nữa là hôm
nay.

Quả nhiên, khi nhìn chung, có thể coi hiện tại các CĐCGVNHN là những dấu hiệu
đầy ân phúc. Mới ngày nào còn là nỗi bất hạnh tủi nhục phải bỏ quê hương, bỏ xóm
đạo ra đi, chập chững lao mình vào cuộc đời lưu lạc tha hương, lạc lõng kiếm
sống đã đành, mà còn bỡ ngỡ tìm nơi hành đạo…, thì hôm nay, dù một thế hệ chưa
qua đi, hầu như khắp nơi đã hình thành những Cộng Đoàn có tổ chức, có sức sống,
được nhìn nhận và có chỗ đứng khá nổi bật trong sinh hoạt các Giáo Hội sở tại.
Dư âm những lời khen ngợi và nồng nhiệt cám ơn của các vị chủ chăn bản xứ đó đây
đã xác nhận thành quả này. Một trong những lý do đóng góp vào thành quả đó, là
sự hiện diện tích cực của giới trẻ Công Giáo Việt Nam, những dấu hiệu nổi bật
của niềm hy vọng vào tương lai ngày mai của các CĐCGVNHN và của chung Giáo Hội.

Nhưng hiện trạng hôm nay sẽ còn kéo dài được bao lâu? Tương lai ngày mai các
Cộng Đoàn CGVNHN có còn được tiếp nối như những gì chúng ta đang có và đang thấy
hôm nay?

Những câu hỏi trên đây đang là mối quan tâm của rất nhiều người, đặc biệt của
những vị đặc trách mục vụ cho các CĐCGVNHN. Từ ít năm nay, Văn Phòng Phối Kết
Mục Vụ Việt Nam Hải Ngoại đã có sáng kiến tạo thật nhiều cơ hội để những người
có trách nhiệm trong các cộng đoàn có nhiều cơ hội gặp gỡ, trao đổi kinh nghiệm,
cùng chia xẻ những hoạt động mục vụ, thì dường như vấn đề giới trẻ và tương lai
các cộng đoàn luôn là thao thức hàng đầu, dù ở châu lục nào. Bên cạnh những quan
tâm thao thức đó, còn biểu lộ nhiều cái nhìn không mấy lạc quan cho tương lai
các CĐCGVNHN, ít nữa là theo khuôn mẫu và mô hình những cộng đoàn chúng ta đang
có hôm nay.

Mô hình mà chúng ta đang có, đã được thành hình cách tự nhiên trong quá khứ
để đáp ứng lại những nhu cầu tự nhiên. Tùy theo nhu cầu và và sự đáp ứng, mà mỗi
nơi có thể có những nét và sự tiến triển khác nhau, có các sinh hoạt cá biệt.
Tuy nhiên, nhìn chung, các CĐCGVNHN đều có cùng nền tảng, được cô đọng và kết
thành bằng 3 yếu tố làm nên chính danh xưng như chúng ta vẫn quen gọi ngày nay:
Cộng Đoàn – Công Giáo – Việt Nam. Nói rõ mô hình đó là: Những người công giáo
cùng gốc Việt Nam, cùng sống trong một vùng, tụ họp thành thành Cộng Đoàn và xử
dụng tiếng Việt làm ngôn ngữ chính trong mọi sinh hoạt.

Nếu 3 cụm từ trên đã làm nên mô hình và căn tính cho các Cộng Đoàn hiện tại,
thì đồng thời cũng là nguyên nhân của những thách đố chính mà các Cộng Đoàn phải
đối diện và phải suy nghĩ khi nhìn chung vào thực trạng giới trẻ Việt Nam, bắt
đầu từ các thế hệ thứ hai hoặc thứ ba, trong viễn tượng sẽ là tương lai các Cộng
Đoàn mai sau. May thay, nơi giới trẻ, không phải chỉ là những thách đố, nhưng
còn có nơi họ biết bao điều tốt mà tôi gọi chung là những giá trị. Chuẩn bị
tương lai cho các Cộng Đoàn, đi tìm một viễn tượng ngày mai cũng có nghĩa là
ngay từ hôm nay, khởi sự xây dựng Cộng Đoàn từ thực thể những người trẻ.

I. Hiện trạng giới trẻ VN hôm nay (những Thách đố và những Giá trị)

II. Xây dựng giới trẻ VN hôm nay là đang chuẩn bị cho các Cộng Đoàn
ngày mai.

III. Viễn tượng tương lai.

I. Hiện trạng giới trẻ Việt Nam

A. Thách đố của giới trẻ, thách đố của chính các Cộng Đoàn

1. Thách đố về ngôn ngữ

Được gọi là giới trẻ Việt Nam hôm nay, những người được sinh ra lớn lên trong
môi trường bản xứ, thường thông thạo tiếng người hơn tiếng mẹ đẻ. Ngôn ngữ đang
là thách đố lớn lao chung cho sinh hoạt các CĐCGVNHN, đặc biệt tại các nước Tây
Âu. Việc thiếu am tường tiếng Việt đã dẫn đến hậu quả là phần đông giới trẻ VN
không còn muốn tham dự vào các sinh hoạt chung của Cộng Đoàn, nhất các nghi lễ
phụng vụ bí tích với tiếng Việt là chính.

Rất nhiều phụ huynh đã bày tỏ mối quan ngại về sự bất lực của mình khi con em
nại vào lý do khó khăn về ngôn ngữ để từ chối hoặc thoái thác việc tham dự. Một
đàng, chúng ta cũng hiểu được nỗi cực hình thụ động của những người trẻ. Dù
thiện chí tới đâu, họ cũng khó có thể ham thích vì không thể đi vào chiều sâu
của nghi lễ chỉ vì thiếu ngôn ngữ để hiểu. Đàng khác, phía các bậc phụ huynh,
lắm khi vì ích lợi của con em, đã không ngần ngại hy sinh chính mình (và gián
tiếp hy sinh Cộng Đoàn) cho con em mình được tham dự vào mọi sinh hoạt của giáo
xứ địa phương, nơi có thể mang lại cho chúng nhiều ích lợi hơn nhờ cùng một ngôn
ngữ. Từ đó, phát sinh một hiện tượng trái ngược: Trẻ em VN càng nhiều, giới trẻ
VN càng đông, thì các Cộng Đoàn VN xem ra càng nhỏ lại, do nguyên nhân đến từ sự
bất đồng ngôn ngữ.

Thách đố cho giới trẻ và cả Cộng Đoàn đã đành, mà ngôn ngữ còn là thách đố
cho các vị chủ chăn trong việc chọn lựa hoặc cố giữ lấy bản sắc cá biệt VN cho
sinh hoạt Cộng Đoàn qua việc dùng ngôn ngữ Việt, hoặc lưu tâm tới ích lợi của
giới trẻ và phải hy sinh một phần sự sử dụng ngôn ngữ gốc. Đương nhiên giải pháp
lý tưởng nhất vẫn là vừa khuyến khích cho giới trẻ tham dự, vừa trang bị thêm
tiếng Việt cho họ như nhiều nơi đã làm. Tuy nhiên, thực tế không dễ dàng và đơn
giản như vậy vì bị nhiều khó khăn chi phối như hoàn cảnh thời giờ, nhân sự cộng
tác, địa lý xa xôi… Ở đây chúng ta chỉ ghi nhận lại hiện trạng đang thấy hôm
nay.

Nếu ngôn ngữ là phương tiện truyền thông giao dịch hữu hiệu nhất nơi con
người, thì việc thiếu am tường tiếng mẹ đẻ nơi giới trẻ VN cũng thường là nguyên
nhân của sự thiếu trao đổi, thiếu đối thoại, và thiếu cảm thông hỗ tương giữa
những thế hệ khác nhau trong cùng một gia đình, còn nói chi đến việc thế hệ cha
ông có thể truyền đạt được cho thế hệ con cháu những giá trị nền tảng gia đình,
truyền thống và văn hoá VN. Cũng vậy, do sự ‘bất đồng ngôn ngữ’, các Cộng Đoàn
VN cũng có cùng khó khăn với chính giới trẻ của mình, mầm mống của những xung
khắc thế hệ cũng dễ phát sinh từ yếu tố ngôn ngữ.

2. Thách đố về ý niệm Cộng Đoàn

Phải rời quê hương đến sống nơi xứ người xa lạ, khi ở vào một lứa tuổi nào
đó, được gặp gỡ đồng hương, được quây quần thành Cộng Đoàn là một nhu cầu tinh
thần và tương thân lớn lao cho nhiều người Việt. Những điểm tương đồng đã có
trước đây dễ là những yếu tố quy tụ (cùng học một trường, cùng chiến đấu cho một
chính nghĩa, cùng thuộc về một tôn giáo, đã từng tham gia cùng đảng phái …vân
vân). Hơn thế nữa, tìm một môi trường để sống đạo còn là nhu cầu lớn lao khiến
những người Công Giáo Việt Nam tự động quy tụ thành Cộng Đoàn. Khởi sự từ ít
người, những Cộng Đoàn này dần dà tăng triển cho đến khi thành hình những Cộng
Đoàn có tổ chức, có chủ chăn và có những sinh hoạt nề nếp như chúng ta có được
ngày nay. Kết thành Cộng Đoàn vừa là để xây dựng lại ‘truyền thống xứ đạo’ mà
nhiều người rất trân quý mang theo khi ra đi, lại vừa phù hợp với cơ cấu tổ chức
chung của Giáo Hội khắp nơi. Như thế, với thế hệ đầu tiên này, CĐCGVNHN vừa là
hiện thân của quê hương ngàn dặm, vừa chân tính gốc rễ, vừa là môi trường nuôi
dưỡng đức tin.

Không hoàn toàn là như vậy đối với giới trẻ VN được sinh ra hay được lớn lên
bên đây. Họ không có cùng động lực hợp quần, không có những yếu tố quá khứ chung
ràng buộc và càng ít có khái niệm về truyền thống sinh hoạt trong Giáo Hội, vì
vậy, họ cũng ít thấy có nhu cầu kết hợp và quy tụ thành Cộng Đoàn. Đành rằng họp
thành Cộng Đoàn luôn là những nhu cầu cần thiết trong đời sống, nhưng từ nay,
Cộng Đoàn của giới trẻ là gia đình riêng, là môi trường học đường, là những tổ
chức mới, là những đoàn thể trẻ bản xứ hay những nhóm bạn hữu… Thêm vào đó, vì
nhiều hoàn cảnh và lý do tự nhiên (sống rải rác, thiếu sinh hoạt thường
xuyên…), các CĐCGVNHN khó có thể trở thành những môi trường sinh hoạt gần gũi
và thường trực để giới trẻ VN thấy có bổn phận phải đóng góp và tìm được động
lực phải tích cực hiện diện để xây dựng. Đàng khác, đa số các CĐCGVNHN thường là
những Cộng Đoàn thể nhân, gắn bó quy tụ lại với nhau bằng tình cảm nhiều hơn
bằng pháp chế. Giới trẻ VN thiếu yếu tố tình cảm đó. Thêm nữa, thời giờ, sự tản
mát và khoảng cách xa xôi cũng đều là những ngăn trở cho việc giúp giới trẻ gắn
bó với Cộng Đoàn.

3. Thách đố về ý niệm tôn giáo

Những thế hệ đã thành lập nên các Cộng Đoàn trong buổi phôi thai và tiếp tục
dự phần làm sinh động Cộng Đoàn hôm nay, phần đông đều đã sống một phần lớn đời
mình tại Việt Nam, quê hương gốc, do đó cũng được hấp thụ một số quan niệm về
đạo và những cung cách sống đạo từ Giáo Hội Việt Nam, nơi đó tôn giáo và các
sinh hoạt tâm linh dự phần cách tự nhiên vào đời sống. Quan niệm về tôn giáo và
cách thức biểu lộ niềm tin vì thế, cũng mang sắc thái đặc biệt không hoàn toàn
giống như tại các xã hội mới. Ở đây chúng ta không so sánh hơn kém, nhưng chỉ
nhìn nhận có sự khác biệt, nhất là quan niệm về tôn giáo, về cách giữ đạo, hành
đạo và sống đạo.

Do ảnh hưởng của môi trường sống và do sự hội nhập quá nhanh, không ít người
trẻ Việt Nam nhìn về tất cả những gì liên quan đến tôn giáo với cái nhìn khá
tiêu cực, như thường được nghe từ phần đông giới trẻ bản xứ: Giữ đạo là lỗi
thời, đi lễ là mất thời giờ, nhàm chán, Giáo Hội có sai lầm này, ông cha có tật
xấu nọ… Từ muôn vàn lý chứng mà họ được nghe, lâu dần tạo thành một ý niệm
chung rất tiêu cực về tôn giáo. Hậu quả là nhiều người trẻ VN mang mặc cảm, hoặc
khước từ những gì biểu lộ mình đang thuộc tôn giáo đó, cụ thể là việc tham dự
vào những sinh hoạt Cộng Đoàn, nhất là các nghi lễ phụng vụ bí tích. Đàng khác,
có rất nhiều người trẻ bị ảnh hưởng bởi chủ trương và lập luận rằng tôn giáo
thuộc lãnh vực riêng tư và tự do cá nhân, một loại đạo tại tâm là đủ, không cần
thiết phải đi qua Giáo Hội và Cộng Đoàn. Bên cạnh đó, tích cực hơn, không thiếu
những người trẻ có quan niệm rằng tôn giáo chỉ là phương tiện để dẫn con người
đến ăn ngay ở lành, mà trong cuộc sống thường nhật họ đang cố sống tốt với mọi
người, không làm điều gì tội lỗi… thì đã là một cách thực thi tôn giáo. Cách
này hay cách khác, những quan niệm này đều mang đến hậu quả là giới trẻ không
thấy tôn giáo là nhu cầu để phải tham gia và đóng góp xây dựng Cộng Đoàn tôn
giáo đó.

4. Thách đố về nhu cầu tâm linh

Cần phải khẳng định rằng tâm linh luôn là một nhu cầu thiết yếu của con người
nói chung, dù ở lứa tuổi nào và trong bất cứ xã hội nào. Sự hiện hữu của các tôn
giáo và sự thành hình các tổ chức Cộng Đoàn là để đáp lại cho nhu cầu thiết yếu
đó. Ngày hôm nay, đặc biệt trong các xã hội Tây Phương, nơi cao trào hưởng thụ,
chủ nghĩa cá nhân và vật chất đang được cổ võ mạnh mẽ, nhu cầu đó có nguy cơ bị
che khuất, đánh lừa hoặc được cổ võ thay thế bằng những thứ nhu cầu khác. Sống
trong xã hội mới, như phần đông giới trẻ bản xứ, giới trẻ Việt Nam sớm tiếp thu
và dễ bị ảnh hưởng của những cao trào này, để không còn nhận ra tâm linh là một
nhu cầu cần thiết nữa, hoặc nếu có nhận ra thì cũng chỉ giữ kín trong lòng,
không dám biểu lộ ra ngoài hoặc không dám tìm sự đáp ứng cho nhu cầu này. Chạy
theo những nhu cầu khác, không nhận thấy rõ tâm linh là nhu cầu thiết yếu cho
đời sống, sợ sệt không dám biểu lộ niềm tin… cũng đều là những nguyên do trực
tiếp dẫn đến vắng bóng sự hiện diện của giới trẻ trong các sinh hoạt của Cộng
Đoàn.

5. Thách đố về căn tính Việt Nam

Chỉ có thể tiếp tục giữ cho những Cộng Đoàn Công Giáo thật sự là Việt Nam
những người nhìn nhận, xây dựng, và trân quý cái căn tính Việt Nam của mình. Các
Cộng Đoàn như đang có hôm nay được họp thành và xây dựng bởi những người và
những thế hệ đã sống một phần đời trên quê hương. Phần đông ý thức về căn tính
gốc gác của mình. Với đa phần giới trẻ VN được sinh ra và lớn lên tại xứ người,
ý thức này đã vơi giảm đi nhiều hoặc có khi biến mất, mà không hoàn toàn vì lỗi
của họ. Do khả năng hội nhập nhanh chóng, do ảnh hưởng mạnh mẽ của môi trường
đời sống mà họ được lớn lên và hấp thụ, từ nơi học đường cho đến ngoài xã hội,
giới trẻ Việt Nam gần gũi với những đặc tính văn hoá đang kiến tạo nên một phần
lớn cuộc đời của họ, từ cách ăn lối ở cho đến cách suy nghĩ và hành xử… Trong
mỗi gia đình, chỉ giữa hai thế hệ, đã có sự dị biệt về căn tính và văn hoá hấp
thụ này rồi, có khi còn đi đến xung khắc. Do vậy, giới trẻ CGVN cũng không thấy
có nhu cầu phải tìm về với ‘Cộng Đoàn gốc’, chỉ vì Cộng Đoàn đó không được coi
là ‘gốc’. Trái lại, vì đã có sự khác biệt về căn tính tự nhiên và vì thiếu một
cảm tình, nhiều khi họ còn cảm thấy xa lạ bỡ ngỡ, không thoải mái khi phải đến
những nơi đó.

6. Kinh nghiệm người đi trước

Tuy đã ở thập niên thứ ba, nhưng tại những nước định cư, sự hiện diện của
Cộng Đồng Việt Nam được coi là tương đối trẻ trung so với đa phần Cộng Đoàn các
sắc tộc khác đã đến trước (thường là sau đệ nhị Thế Chiến). Đoạn đường họ đã đi
qua và hiện trạng của họ hôm nay đều đáng làm chúng ta suy nghĩ: Trong 3 thập
niên đầu, các Cộng Đoàn đó cũng đã từng có những sinh hoạt tất rầm rộ, rất có tổ
chức… Nhưng rồi bắt đầu ‘đi xuống’ ở thập niên thứ tư. Cho đến hôm nay, sau
hơn nửa thế kỷ, thì mọi mọi sinh hoạt hầu như lắng chìm vào im lặng, chỉ vì
không có những thế hệ trẻ tiếp nối. May thay, có còn chăng lại là những Cộng
Đoàn tôn giáo, tuy so với trước đây đã khiêm tốn hơn nhiều. Đến như những Cộng
Đoàn Hồi Giáo, nơi có sự dị biệt văn hoá lớn lao và có nhiều người lãnh đạo cực
đoan luôn trường kỳ xua đẩy các thế hệ trẻ của họ vào con đường quá khích, mà
cũng đành phải thú nhận sự bất lực trước hiện trạng giới trẻ của họ đã bị xã hội
mới đồng hoá quá nhanh trước khi họ kịp gieo vào đầu chúng những tuyên truyền
cần thiết. Có là một ngoại lệ cho Cộng đồng người Việt, cách riêng cho các
CĐCGVNHN, khi mà khả năng hội nhập của giới trẻ VN xem ra còn dễ dàng và nhanh
chóng hơn?

Như đã trình bày trên đây, những thách đố này được nêu lên là vì trong đầu
chúng ta có sẵn một mô hình như hiện tại về Cộng Đoàn và muốn lấy những mô hình
này tiếp tục làm mẫu mực cho tương lai. Chính mẫu mực này bắt chúng ta phải nhìn
nhận và đương đầu với những thách đố khá tiêu cực trên. Trong thực tế, hiện
trạng giới trẻ như chúng ta thấy với cái nhìn thiếu lạc quan hôm nay, có khi một
phần phát sinh từ chính góc độ nhìn của mình. Một cách chung chung, ai cũng mong
muốn được thấy trong tương lai hình ảnh một Cộng Đoàn luôn rầm rộ, đầy ắp người
trong nhà thờ, lượng số càng đông càng tốt… Một phần của sự lo lắng hôm nay là
sợ số lượng này mai đây sẽ bị giảm đi. May thay và hy vọng thay, những lo sợ này
được bù đắp bằng những ‘giá trị’ mà đa phần giới trẻ đang sống. Sẽ là một bất
công đối với giới trẻ nếu không đồng thời khám phá nơi họ những căn bản giá trị
mà họ đang được lãnh hội và hun đúc từ xã hội mới, nơi họ được hun đúc và lớn
lên. Đương nhiên nhưng giá trị này còn mang tính cách tương đối, cần phải được
khai thác, xây dựng, và hướng dẫn cho đúng đắn. Kiến tạo một mô hình thích nghi
cho các CĐCGVNHN ngày mai nhất thiết không thể coi nhẹ những giá trị mà nhiều
người trẻ VN đang sống và cần được nhìn nhận.

B. Căn bản giá trị của giới trẻ, giá trị của chính Cộng Đoàn

1. Khả năng tự quyết định

Với nhiều người trẻ, tôn giáo không thể là hiện tượng ‘hàng loạt’, cha mẹ sao
tôi vậy, nhưng phải là một sự chọn lựa có suy nghĩ cho cuộc sống. Nhìn chung,
giới trẻ ngày nay có nhiều khả năng quyết định và thích tự mình chọn lựa. Một
khi đã quyết định, thường họ sống cho sự chọn lựa đó. Nhờ yếu tố này, những Cộng
Đoàn tương lai có thể sẽ còn ít người trẻ hơn, nhưng lại có cơ may có nhiều nhân
tố sống động và dấn thân tích cực. Giải thích cho tình trạng sa sút (ít là về
lượng) của các Giáo Hội tại các nước Tây Phương này, nhiều người cho rằng đó chỉ
là hậu quả tất nhiên của một quá khứ nhiều thập niên qua đã chỉ quan tâm nhiều
về lượng hơn về phẩm. Không thiếu những người trẻ VN phản ứng lại ‘hiện tượng
hàng loạt’ này bằng việc tự đi tìm cho mình những con đường riêng. Những phản
ứng và thực trạng này cũng trở nên một lời cật vấn đáng cho Cộng Đoàn phải quan
tâm: Phải làm gì để tháp tùng, hướng dẫn và giúp đỡ họ lấy được những quyết định
đúng đắn cho cuộc sống? Mọi sự áp đặt dễ trở thành những nguyên tố xung đột giữa
các thế hệ.

2. Nhạy cảm về con người

Rất nhiều người trẻ Việt Nam bỏ bê hoặc miễn cưỡng trong việc đi lễ, nhưng
lại rất hăng say chịu khó thức khuya dậy sớm đi làm công tác từ thiện, phục vụ
những người nghèo, thăm viếng bệnh nhân… Họ rất nhạy cảm về con người nói
chung và những người cô yếu nghèo khổ nói riêng. Họ thường chất vấn các bậc cha
mẹ về sự bất nhất giữa tri và hành, giữa việc giữ đạo và thực thi điều đạo dạy.
Nói chung, cũng như phần đông giới trẻ bên đây, những người trẻ VN dễ dị ứng
trước những gì mà họ cho là lý thuyết, là lời suông, nhưng lại rất nhạy cảm về
những việc làm và hành đng cụ thể có ích lợi cho đồng hương và đồng loại. Giá
trị ‘nhạy cảm’ về con người này đồng thời vừa là lời mời gọi thế hệ cha anh nhìn
lại cách sống đạo của mình và mời gọi Cộng Đoàn có thêm những sinh hoạt ‘mục vụ’
cụ thể cho phép sự nhập cuộc của giới trẻ từ cùng một khởi điểm chung: Con
Người.

3. Sống những giá trị phúc âm

Không ai phủ nhận được nền văn hoá tây phương như chúng ta có ngày hôm nay,
đã được xây dựng lâu dài trên nền tảng những giá trị Phúc Âm, trong cái nhìn về
xã hội và con người trong xã hội, về chỗ đứng của con người, về những tương quan
quyền lợi và bổn phận… Người trẻ VN dù thuộc tôn giáo nào, khi được lớn lên
trong môi trường văn hoá đó, thường cũng đón nhận cách tự nhiên những giá trị
này, mà xét cho cùng đều là những giá trị Phúc Âm, dù họ không trực tiếp đọc
Thánh Kinh, như tình bác ái, sự công bằng, lòng tha thứ, sự dấn thân phục vụ,
lòng kính trọng những phẩm giá con người, tôn trọng dân chủ…

Nhiều người trẻ không ngần ngại nghĩ rằng, khi sống những giá trị tự nhiên đó
là họ đang thực thi Phúc Âm , một điều mà lắm khi họ cho là còn quan trọng hơn
cả việc đọc kinh đi lễ nếu như những những việc đạo đức này không dẫn tới việc
thực thi những giá trị trên. Đương nhiên đây chỉ là lý do thường được họ nêu ra
nhằm biện minh cho cho sự chọn lựa một cung cách sống nào đó, nhưng cũng có thể
trở nên một lời mời gọi thiết bách cho Cộng Đoàn: Nền văn hoá phúc âm này có thể
trở thành môi trường thuận tiện và mảnh đất phì nhiêu cho sự triển nở Lời Chúa,
với điều kiện Lời đó phải có cơ hội được người trẻ tiếp cận, được thấm nhập và
tác động nơi trái họ.

4. Khao khát lý tưởng sống

Bên cạnh những người buông xuôi, cũng có biết bao người trẻ Việt Nam luôn
thao thức đi tìm cho mình một lý tưởng sống cao hơn, mà theo họ xã hội này không
thể mang lại. Người trẻ hôm nay, hơn lúc nào hết, dường như cảm thấy rất cô đơn
trong một xã hội xô bồ, vàng thau lẫn lộn, mất hút giữa rừng những ‘lý tưởng’ mà
xã hội đề ra. Người trẻ công giáo lại càng cảm thấy cô đơn hơn trong đức tin. Xã
hội càng vật chất và tha hoá, khao khát có được một lý tưởng sống vẫn luôn là
một nhu cầu lớn lao. Sự phủ nhận một số hình thức biểu lộ niềm tin (qua việc giữ
đạo) không có nghĩa là nơi người trẻ không có nhu cầu đi tìm một chân lý sống.
Trái lại, nhiều khi họ còn muốn đi xa hơn những gì mà họ cho là chỉ có tính cách
mặt nổi.

Cho những người trẻ đang tìm kiếm một lý tưởng sống, Cộng Đoàn có gì và có
thể làm gì để mang lại cho họ những đề nghị? Cho những người đã tìm thấy, thế hệ
cha anh và cả Cộng Đoàn có những sinh hoạt nào để lý tưởng đó được nuôi dưỡng,
giúp đỡ và khích lệ? Một Cộng Đoàn hôm nay và ngày mai phải là môi trường thuận
tiện cho việc trả lời hai câu hỏi trên.

5. Khao khát được ‘thuộc về’ (aspiration d’appartenance)

Một trong những sắc thái của xã hội ngày hôm nay là dễ biến con người thành
những hữu thể không tên tuổi, không chân dung rõ rệt (anonyme), những công cụ
làm việc và sản xuất hơn là những con người cá biệt. Khát khao được ra khỏi sự
vô danh đó và được nhìn nhận luôn là một khuynh hướng tự nhiên. Nói cách khác,
đó chính là nhu cầu đi tìm cho mình một chân dung và họ dễ tìm thấy nơi những tổ
chức, những tập thể nhỏ… Vì ở đó họ có tiếng nói, có trách nhiệm và được nhìn
nhận, trong khi họ khó thực hiện điều đó hơn ở nơi những tập thể lớn. Đó là lý
do giải thích sự ‘được mùa’ của rừng các Giáo Phái hỗn tạp hiện nay. Những tổ
chức nhỏ này dễ thu hút và có hấp lực đối với giới trẻ, vì biết đáp ứng được nhu
cầu muốn ‘thuộc về’ mà giới trẻ khó tìm thấy nơi các tôn giáo lớn cổ truyền
(trong đó có Giáo Hội Công Giáo). Nhu cầu ‘được thuộc về’ dường như còn lớn lao
và hiển hiện hơn nơi giới trẻ VN vì gốc gác của họ (ít ra nơi diện mạo), vì sự
mập mờ căn tính (đứng giữa hai giòng văn hoá), vì thiếu điểm tựa cố định để bám
(không thuần tuý Việt Nam cũng không hoàn toàn là người bản xứ),… Một CĐCGVNHN
hôm nay và đặc biệt cho ngày mai có là ‘mảnh quê hương’ cho người trẻ VN vẫn cảm
thấy đang thuộc về ‘nhà mình’, có là một gia đình cho họ tìm được chỗ đứng và
chân dung?

II. Chuẩn bị cho tương lai

Như đã nói trên, các CĐCGVNHN có như hôm nay là nhờ sự quy tụ của những người
VN ở những thế hệ đầu tiên mà thành. Nay trước viễn tượng những đối tượng (thành
phần) ở thế hệ kế tiếp đang có nhiều sự thay đổi, chắc chắn cũng sẽ dẫn đến kết
quả những mô hình như đang thấy sẽ phải thay đổi. Loại mô hình nào thì chỉ có
thời gian, kinh nghiệm thực tế, và khả năng thích nghi tại mỗi nơi mới có thể
tạo ra được. Hiện trạng giới trẻ hôm nay đã cho thấy nhiều thách đố phải đương
đầu và khó lòng vượt qua, nhưng đồng thời cũng cho thấy nơi họ những giá trị mới
cần được tận dụng khai thác để xây dựng cho tương lai. Mơ ước có được, cho tương
lai, những Cộng Đoàn giống y như hôm nay sẽ là điều không tưởng. Bởi thế, ngay
từ hôm nay đã phải bắt tay vào sự chuẩn bị, mà sự chuẩn bị thiết yếu và ưu tiên
nhất là thay đổi cái nhìn về Cộng Đoàn và về những người trẻ Công Giáo Việt Nam.

Tất cả những thách đố và những giá trị trên được nêu lên nhằm gợi ra phần nào
hiện trạng giới trẻ Việt Nam cùng những khó khăn mà các CĐCGVNHN phải đối diện.
Nhìn chung vào thực tế hôm nay, chúng ta cũng đã có thể hình dung được phần nào
ngày mai của các Cộng Đoàn, để từ đó nhận ra sự thiết bách của việc chuẩn bị
phải được khởi sự từ bây giờ, hôm nay, dù đã muộn màng. Đây không phải là việc
riêng của một người hay một nhóm, nhưng là trách nhiệm chung của tất cả và đòi
buộc một sự cộng tác nhịp nhàng chung, trong đó gia đình, các Cộng Đoàn tôn giáo
và cả tập thể người Việt ở hải ngoại là trực tiếp nhất.

1. Gia đình

Gia đình là môi trường đầu tiên nơi những người trẻ Công Giáo Việt Nam tập
sống Cộng Đoàn Giáo Hội. Những thách đố mà các CĐCGVNHN đang sống và sẽ còn phải
đương đầu cho ngày mai thì đã có nơi các gia đình. Có khác chăng là chính môi
trường Cộng Đoàn Giáo Hội đầu tiên này có khả năng giúp cho những người trẻ Việt
Nam vượt qua được nhiều thách đố mà các Cộng Đoàn sẽ phải đương đầu như đã nêu
trên: Về ngôn ngữ, về ý niệm Cộng Đoàn, về tính cách Việt Nam, về căn bản tâm
linh… Gia đình cũng là nơi để giới trẻ triển khai các giá trị tự nhiên mà một
người trẻ sẽ phải tìm kiếm và sống trong môi trường xã hội mới.

Mỗi Cộng Đoàn gia đình nhỏ là một tấm gương phản chiếu hiện trạng của Cộng
Đoàn CGVN hôm nay và ngày mai. Trách nhiệm về tương lai Cộng Đoàn đã phải được
chia xẻ và chuẩn bị ngay từ trong gia đình. Không thể khoán trắng trách nhiệm
này cho Giáo Hội hay cho một vài vị chủ chăn có trách nhiệm, bởi vì không ai có
phép mầu nào có thể biến hoá một thực trạng đã có. Các lớp tiếng Việt được tổ
chức nơi các Cộng Đoàn phải được coi là một sự tiếp tay với gia đình chứ không
phải sự thay thế. Khi cha mẹ không thiết tha gì với Cộng Đoàn thì con cái sẽ còn
tệ hơn vậy. Khi trong gia đình không dùng tiếng Việt thì làm sao có những yếu tố
để Cộng Đoàn còn giữ được đặc tính Việt Nam cho ngày mai. Khi trong gia đình
không lấy CĐCG làm môi trường nuôi dưỡng đức tin thì làm sao con cái có được căn
bản tâm linh…?

Đành rằng trong những thập niên qua, chúng ta, những phụ huynh được hưởng
nhiều châm chước thông cảm cho sự lơ là, buông xuôi, do sự thay đổi đời sống quá
đột ngột, do sự khó khăn của đời sống mới, do sự thiếu am tường về những cạm bẫy
mới đang luôn rình rập con em mình. Nay khi hầu hết các gia đình đã tương đối ổn
định, phải nghĩ đến việc dành thì giờ chăm sóc thêm cho con em mình ngày từ
trong gia đình, trong sự cộng tác với những tập thể đang chia xẻ cùng mối quan
tâm về giới trẻ Việt Nam.

2. Các Cộng Đoàn Công Giáo Việt Nam

Cùng một hiện trạng gia đình, cùng bối cảnh xã hội, nhưng khi nhìn chung vào
sinh hoạt các Cộng Đoàn, chúng ta lại sớm nhận ra những khác biệt: Có Cộng Đoàn
thật sinh động, có nhiều người trẻ tham dự, có những Cộng Đoàn ù lì, thoi thóp,
vắng bóng người trẻ… Điều này nói lên tầm quan trọng và vai trò của Cộng Đoàn.
Một Cộng Đoàn càng cho phép các bậc phụ huynh tham gia, năng động, thì thường
kéo theo sự tham gia năng động của con em họ. Một Cộng Đoàn càng có những sinh
hoạt cho giới trẻ, càng đáp ứng cho giới trẻ những nhu cầu thật mà họ tìm kiếm.
Một Cộng Đoàn càng lưu tâm tới giới trẻ bằng những ngôn từ thích nghi, những
gương sáng cụ thể, những nghi lễ thu hút… càng tạo cho người trẻ những thói
quen đi lại đến độ coi Cộng Đoàn là gia đình của mình. Nhìn như thế, Cộng Đoàn
là một “Gia Đình Giáo Hội” mà mỗi phần tử đều có trách nhiệm với giới trẻ. Cũng
không thể quy hết trách nhiệm cho người trẻ và gia đình của họ nếu một Hội Đồng
Mục Vụ không có một sinh hoạt hay dự án lâu dài nào cho giới trẻ, nếu vị chủ
chăn chỉ bằng lòng thụ động làm việc bổn phận, không sáng kiến, không thao thức
hay có dự phóng gì cho tương lai…

Hiện trạng giới trẻ và tương lai các Cộng Đoàn phải luôn là những lời cật vấn
trường kỳ cho những người có trách nhiệm của các CĐCGVNHN. Chúng ta có ý thức
được rằng, ngày hôm nay chúng ta đang gặt những gì đã được gieo trong những năm
qua? Ngày mai, Cộng Đoàn sẽ có được mùa gặt nào nhờ những gì chúng ta gieo hôm
nay ?

3. Cộng Đồng người Việt

Đương nhiên khi sống ở hải ngoại, mọi người Việt Nam bất luận tôn giáo, đều
ước mơ có mãi một Cộng Đoàn đồng hương thật đông đúc, sống động, phát triển. Có
một sự trùng hợp kỳ lạ nơi những Cộng Đoàn các sắc tộc di dân đã đi trước: Sau
nhiều thập niên ‘trăm hoa đua nở’, thường khi bước vào thế hệ thứ hai hoặc thứ
ba thì chìm dần và…yên lặng, trong khi vẫn còn lại những Cộng Đoàn tôn giáo,
dù khiêm tốn hơn.

Kinh nghiệm này phải là một lời mời đáng suy nghĩ cho những người đang mơ ước
và còn thao thức với tương lai Cộng Đồng Việt Nam về vai trò và sự đóng góp quan
trọng của các Cộng Đoàn tôn giáo. Trong thực tế hôm nay, nhiều người mong ước
cho Cộng Đồng người Việt hải ngoại càng thêm vững mạnh, nhưng lại để qua một bên
giới trẻ là tương lai, để chỉ sống hoài niệm về qúa khứ; hoặc cũng có nghĩ đến
giới trẻ và tương lai, nhưng lại có sự cô lập, nếu không nói là thù nghịch với
sinh hoạt của các tôn giáo, đôi khi còn coi tôn giáo như một thứ cạnh tranh. Làm
sao Cộng đồng ngày mai có thể vững mạnh và tồn tại do sự tiếp nối tham dự và
đóng góp của giới trẻ nếu họ không được giúp đỡ từ hôm nay bằng nền tảng tâm
linh?

III. Thay lời kết: Viễn tượng tương lai

Nhìn hôm nay để biết ngày mai. Trong mọi sự, như cha ông đã nói ‘vô tri bất
mộ’, không biết thì không thích! Tất cả phải được khởi đầu bằng sự nhìn thấy và
nhận biết một thực trạng. Những giòng trên đây cũng chỉ là một cái nhìn, với tất
cả sự phiếm diện và có tính cách địa phương của nó. Việc xây dựng tương lai các
CĐCGVNHN đòi buộc một sự thấy toàn diện hơn. Chỉ có thể làm được điều đó nhờ
những trao đổi, tiếp xúc, bàn luận, đóng góp rộng rãi về cái nhìn. Đã đến lúc
phải có những cuộc gặp gỡ trao đổi đó. Một hướng đi cho ngày mai, và tương lai
các Cộng Đoàn phải được xây dựng từ những nhận diện hôm nay. Phải chăng đó là
việc cấp bách nhất phải làm.

Một ưu tiên cũng cần, là thay đổi cái nhìn về Cộng Đoàn và vai trò của nó.
Các Cộng Đoàn tự nó không có cứu cánh riêng, nhưng được thành hình để thực hiện
và cố gắng kiện toàn một ơn gọi hay sứ mạng nào đó. Chính sứ mạng này xác định
và nắn nót thành mô hình và hình ảnh của Cộng Đoàn ngày mai, và đương nhiên cũng
định hướng mọi sinh hoạt, mọi nỗ lực từ hôm nay. Những gì đúng cho Cộng Đoàn thì
cũng đúng cho mọi thành phần làm nên Cộng Đoàn đó. Đó là lý do khiến tôi đi tìm
chân dung đích thực cho Cộng Đoàn và mơ ước cho con em ngày mai nơi hai thực thể
gắn liền với mỗi người: Công Giáo và Việt Nam, dù ở lứa tuổi nào.

Trước hết là ‘ơn gọi’ Công Giáo. Thực vậy, như tôi đã đề cập trên đây, một
đôi yếu tố lịch sử có liên quan đến sự hiện hữu của các CĐCGVNHN trên những phần
đất xa lạ này. Nhớ lại thuở ban đầu, do những nhu cầu tâm linh tự nhiên mà các
Cộng Đoàn đã được thành hình cách tự nhiên. Nhưng những Cộng Đoàn chỉ thực sự là
Cộng Đoàn Giáo Hội khi được chính Giáo Hội địa phương nhìn nhận, được nâng đỡ và
tạo mọi điều kiện thuận lợi để trở nên một thực thể sống, một tế bào sinh động
trong sinh hoạt chung của Giáo Hội. Như thế, cùng với những Cộng Đoàn hiện hữu
khác, giáo xứ hay đoàn thể địa phương, thực thể mới này cùng chia xẻ với Giáo
Hội sở tại cùng một đời sống, cùng sứ mạng, và cùng ơn gọi. Tất cả đời sống của
các CĐCGVNHN, dù có nhiều cá biệt cách mấy chăng nữa (với những nét đặc thù Việt
Nam riêng chẳng hạn), cũng đều là những phương tiện và môi trường để thực thi sứ
mạng chung đó của Giáo Hội. Từng trải qua những giai đoạn đen tối nhất của đời
sống như chiến tranh, tù đày, đoạn đường vượt biên kinh hoàng, các trại tị nạn
…, để khi được may mắn sống sót, đường đột bị thảy vào một xã hội xa lạ; và
rồi được may mắn thuộc về một Cộng Đoàn vừa được thành lập, nhiều người ngỡ
ngàng mỗi sáng thức dậy đã tự đặt cho mình những câu hỏi tại sao mình lại là ở
đây? Có ý nghĩa gì trong những biến cố đau thương dẫn đến sự tản mát lưu lạc này
không? Đâu là thánh ý và chương trình của Thiên Chúa cho sự ra đi này?

Với thời gian và trong ánh sáng đức tin, dường như trong mỗi người tín hữu và
qua đời sống các Cộng Đoàn hôm nay, câu trả lời xem ra càng lúc càng rõ rệt hơn
cho nhiều người: “Các con sẽ trở nên nhân chứng cho Thầy tại Jérusalem, trong cả
xứ Giuđêa và Samaria, và cho đến tận cùng trái đất.” (Act 1,8). Bằng sự hiện
diện của các CĐCGVNHN, Thiên Chúa đang gửi đến cho khắp nơi một luồng sinh khí
mới. Câu hỏi đặt ra là luồng sinh khí đó có được nuôi dưỡng, tiếp tục được
truyền đạt cho thế hệ con em trong xã hội ngày mai của chúng không? Chính sứ vụ
chứng nhân đức tin này soi sáng cho thái độ của mỗi người trong tương quan với
Cộng Đoàn, những bổn phận phải đóng góp xây dựng, những định hướng mục vụ, và
nhất là những sáng kiến sinh hoạt dành cho giới trẻ. Sứ mạng và ơn gọi chứng
nhân đó cũng giúp có cái nhìn khác về giới trẻ và những thực trạng của họ; thấy
những ưu tiên phải chọn và nhất là làm tan đi nỗi sợ cho sự sống còn ngày mai
của các CĐCGVNHN.

Thế nhưng trong hiện tại, người ta nhận thấy nơi phần đông thế hệ cha mẹ này,
thế hệ đang là nguồn sinh động của những Cộng Đoàn hôm nay, dường như lại chỉ
quan tâm nhiều hơn đến phần chân dung thứ hai, chân dung Việt Nam, quan tâm và
trân quý đến nỗi coi là mẫu mực (truyền thống văn hoá, cung cách giữ đạo…) để
bằng mọi giá phải truyền đạt, và có khi áp đặt cho thế hệ con em. Trên bình diện
Cộng Đoàn cũng thế, bởi vì được kiến tạo và họp thành bởi đa phần thế hệ ‘giao
thời’, mọi đời sống của các Cộng Đoàn hôm nay (qua những sinh hoạt, qua cách cử
hành…) dường như đang là tấm gương phản ảnh sự cố tâm giữ lấy và cứu vãn những
gì mà thế hệ đó coi là những giá trị mẫu mực. Đó là nguyên do dẫn đến những khó
khăn cho giới trẻ ở các thế hệ sau, khác với những ưu tiên giá trị đang được cưu
mang và trong những hình thức tham dự chung vào đời sống Cộng Đoàn.

Khi nhìn chung vào thực trạng giới trẻ hôm nay, chúng ta có lý khi lo sợ cho
tương lai ngày mai, là bởi vì chúng ta mong muốn cho ngày mai cũng sẽ được y hệt
như ngày hôm nay. Làm như thế, chúng ta có đang bơi ngược giòng không? Xem ra sự
thất bại sẽ ở phía chúng ta nhiều hơn, vì trong một thời gian không lâu nữa,
Cộng Đoàn đang có này sẽ vuột khỏi tầm tay định đoạt chúng ta để tuỳ thuộc vào
những thế hệ kế tiếp với hiện trạng của họ.

Củng cần phải nhắc lại rằng, mục đích sau cùng của bất cứ Cộng Đoàn Công Giáo
nào được thành lập là để trở nên môi trường đào tạo cho Giáo Hội những người
Kitô-hữu đích thực. Mọi ngôn ngữ đều chỉ là những phương tiện. Có lẽ bắt nguồn
từ nhiều di biệt về văn hoá mà nhiều gia đình, nhiều Cộng Đoàn thường tạo ra sự
phân cách khá lớn giữa ‘họ’ và ‘ta’. Giới trẻ thường là nạn nhân của những phân
cách đó. Đã đến lúc phải có sự cộng tác và mở rộng để giới trẻ VN tham gia vào
nhiều sinh hoạt với các Giáo Hội Mẹ tại địa phương. Càng tiếp xúc và càng trở
nên Kitô-hữu đích thực, người trẻ VN càng năng động hơn trong việc xây dựng Cộng
Đoàn mình. Càng đóng khung Cộng Đoàn ‘Việt Nam ta’ thì càng tự cô lập để trở
thành xa lạ với chính con em mình.

Nói như vậy không có nghĩa là chúng ta lơ là với phần ‘ơn gọi’ thứ hai: Kiến
tạo chân dung Việt Nam nơi con em chúng ta. Như chúng ta biết, trong tiến trình
phát triển tự nhiên của một người trẻ, thường ở một lúc nào đó, lúc mà họ nhận
thức vị trí của họ trong tương quan với xã hội, lúc họ cần định vị chính mình,
thì khát vọng đi tìm chân dung cá biệt, trong đó chân dung về nguồn gốc được thể
hiện rất mãnh liệt. Những người không có được những yếu tố thuận lợi đáp ứng cho
điều họ tìm kiếm, thường trải qua một giai đoạn khó khăn, gọi là cuộc khủng
hoảng chân dung (crise d’identité). Sự hiện hữu của một tập thể Cộng Đoàn Việt
Nam trên đất người chính là biểu tượng cho nguồn gốc đó. Nơi đây, tập thể và cá
nhân, có biểu lộ thực sự một quê hương thu nhỏ, một cội nguồn văn hoá phong phú
có hấp lực trở thành những hành trang thêm cho người trẻ, hơn là để họ bị cản
trở bởi những yếu tố có tính cách mặt nổi nơi truyền thống nghi lễ, ngôn ngữ xử
dụng, và thói quen sinh hoạt…

Với những biến chuyển quá nhanh của xã hội và với sự hội nhập quá nhanh của
giới trẻ VN, tương lai xem ra sẽ khó hơn cho người trẻ và cho Cộng Đoàn; lại
càng khó hơn cho họ tiếp tục làm sống Cộng Đoàn. Nhưng nếu chúng ta ngay từ ngày
hôm nay cùng với họ chuẩn bị cho Cộng Đoàn ngày mai, đặt trên căn bản những thực
thể của họ và trên hai ơn gọi then chốt, thì Cộng Đoàn ngày mai sẽ thực sự là
của họ, bởi họ, sẽ “Công Giáo” và sẽ “Việt Nam”, nhưng … khác.

Lm Nguyễn Xuyên
Vương Quốc Bỉ