Tết Quê Nhà
Vũ Hồng Thuý
Đối với tất cả mọi người Việt Nam, ngày Tết có lẽ là ngày thiêng liêng, trọng đại nhất. Vào cỡ trung tuần tháng mười hai âm lịch, mọi người từ Nam ra Bắc đều nô nức, rộn rịp chuẩn bị và đón mừng một năm mới sắp đến. Đối với tôi, dù rằng đã ở rất xa quê nhà, chữ “Tết” vẫn cưu mang một giá trị rất linh thiêng và rất dân tộc cả về cá tính cũng như văn hóa của người Việt Nam.
Tết Việt Nam ở những làng quê có lẽ được chuẩn bị sớm hơn ở thành thị. Người ta đã phải để ý đến những con heo sẽ được mổ để làm giò, nem, hay tré từ mấy tháng trước. Những cây hành, kiệu cũng được gieo, cấy cẩn thận để có thể có được những vại, hũ dưa hành, dưa kiệu trắng, dòn. Ở thành thị có lẽ người ta để ý nhiều đến những cái đẹp bề ngoài hơn. Những người trẻ thì lo mua sắm quần áo, hoặc may những bộ đồ mới tinh để mặc vào những ngày Tết. Các cụ già thì lo chăm bón các gốc mai vàng, các chậu mai Tứ Quý. Thường vào giữa tháng chạp ta, bố tôi đã sai tôi lên ngắt sạch mọi lá của các cây mai và cẩn thận tưới nước hàng ngày để chờ những nụ tròn bụ bẫm chồi lên từ những cành khô. Những người có thú chơi hoa còn có thể trồng thủy tiên và lan. Cái khó là làm sao những nụ thủy tiên và lan được nở vào đúng vào giờ giao thừa hay mồng một Tết. Những người chơi hoa tài tử hơn thì có thể chờ đến tuần cuối của tháng chạp, khi đó những rừng hoa của chợ hoa Nguyễn Huệ-Sài Gòn, chợ hoa Tổng Đốc Phương-Chợ Lớn, hay những chợ hoa nhỏ rải rác ở khu Nguyễn Trãi-Quận 5 đã nở rộ, và họ chỉ cần bỏ ít tiền là có thể có những chậu mai vàng, thược dược, mãn đình hồng, hướng dương, hay những chậu quất trái vàng nặng trĩu, rực rỡ ở phòng khách của họ. Ở miền Bắc thì người ta có thú chơi hoa đào và những câu đối đỏ; chẳng vậy mà mỗi lần Tết đến, người Bắc nào cũng chạnh nhớ đến câu thơ:
“Mỗi năm hoa đào nở
Lại thấy ông đồ già…”
Ông đồ là những ông giáo nghèo được những khách nhà giàu thích chơi chữ mướn viết cho vài ba câu đối để treo ở phòng khách hầu khoe với bạn bè. Người Việt Nam là những người sống nhiều với chiến tranh và thiên tai. Bởi vậy đứng trước một năm mới sắp đến, mọi người đều nô nức chuẩn bị cho một ngày Tết thật hoàn hảo với ước mong cho một năm mới tươi sáng hơn, tốt đẹp hơn. Bố tôi có một bức tranh Tàu vẽ hình hai con ngựa. Mỗi lần Tết đến, bố tôi lại mang ra treo như một biểu tượng cho sự thành công. Bức tranh Song Mã này được bố tôi cẩn thận gói ghém mang tận sang đất Mỹ này… Những người có ước mơ bình thường hơn thì thích mua tranh ngũ quả; nó là biểu tượng cho một năm mới đầy đủ và sung mãn.
Càng đến gần Tết, nhịp độ mua sắm càng rộn rịp, tấp nập hơn. Đường sá chợ búa lúc nào cũng đầy người. Các bà nội trợ thì bận rộn hơn với những loại bánh mứt và những đồ để biếu Tết. Ở các chợ, người bán ngồi đầy ra những vỉa hè với nếp, đậu xanh, lá chuối, lá dong và cả những dóng giang xanh, to tròn để chẻ làm lạt gói bánh. Đến tối 27, tôi đã thật sự mỏi mệt với những công việc dọn dẹp nhà cửa, nhưng vẫn không tránh khỏi việc vo gạo nếp, ngâm đậu, và rửa lá dong. Nếp phải vo sạch, nước phải thật trong mới được ngâm cho đến sáng hôm sau. Đậu cũng phải đãi thật sạch; lá dong phải rửa kỹ cả hai mặt để đến khi rờ không còn thấy nhớp nữa thì mới được gọi là sạch. Sáng sớm hôm sau mẹ tôi đã phải tất tả ra chợ để mua thịt. Thịt phải còn mới, nóng, và khi sờ vào còn dính tay. Trong khi đó, tôi ở nhà phải lo tước sống lá dong, lau sạch và gấp thành những lá góc. Nhà tôi gói bánh chưng bằng khuôn, nó vừa dễ và cái bánh lại rất vuông vứt, trông rất đẹp. Để có một cái bánh chưng khi cắt ra phân biệt được nếp trắng, đậu vàng, và thịt mỡ mềm tơi, người gói cũng như người nấu phải bỏ ra nhiều công phu và thời gian. Bánh phải được nấu sôi, ngập nước liên tục trong nhiều tiếng tùy theo bề dầy của bánh, khi vớt ra phải được nén đều để bánh được chắc và rền… Những ngày cuối cùng là những ngày để chùi bóng và dọn dẹp căn phòng chính của mọi nhà, đó là phòng khách. Những bàn thờ, lư đồng, khung ảnh, tủ kiếng, hay ngay cả những bộ bàn ghế đều được chùi rửa bóng loáng. Nhiều gia đình còn công phu hơn; họ quét lại cả vôi nhà và sơn lại các cửa.
Ngày Tết là những ngày đầu tiên của một năm, và người Việt Nam đã tin rằng đó là những ngày biểu hiện cho cả một năm dài sau đó. Người Công Giáo thì có Thánh Lễ trước giao thừa, và người Phật Giáo thì đi chùa, hái lộc ngay sau khi giao thừa. Nói cho rõ hơn, ngoài những việc chuẩn bị quần áo, thức ăn, và nhà cửa thật mới, thật đầy đủ, người Việt ta cũng không quên chuẩn bị cho mình một tâm hồn thật trong sạch ngay giữa giờ khắc giao thừa thật linh thiêng đó. Tôi cũng không sao quên được tiếng pháo nổ rộn rã khắp xóm khi đồng hồ chỉ đúng 12 giờ đêm hôm 30 và rạng ngày mồng một Tết hằng năm. Lúc đó, tôi ngồi “chễm chệ” trên sa-lông để nhìn ngắm một căn nhà thật sạch sẽ, thật ấm cúng, và hít cho no đầy, căng phồng một lồng ngực hương vị trong lành của một ngày thật mới với mùi thơm nồng của khói pháo ngoài hiên nhà… Tất cả mọi người đều có giấc ngủ thật ngắn ngủi đêm đó. Sáng sớm hôm sau mọi người đã xúng xính trong những bộ quần áo mới để đi lễ, đi chùa. Bố tôi năm nào cũng quần áo tề chỉnh “xuất hành” thật sớm và rồi quay về nhà để làm người xông nhà đầu tiên cho gia đình. Sau đó sẽ có một vài người khách nào đó đến xông nhà, và những người này gia đình tôi không thể đoán trước là ai, và theo một niềm tin mơ hồ thì họ có thể mang may hay rủi cho cả năm sau đó.
Điều mà tôi thích nhất trong những ngày Tết, mà chắc hẳn là nó mang một giá trị văn hóa rất cao, là tất cả mọi người đều rất vui vẻ và rất rộng rãi trong những ngày Tết ở Việt Nam. Mọi người đều chúc tụng cho nhau những lời chúc thật đẹp. Có thể cả năm trời người ta không gặp nhau, đến Tết người ta củng cố gắng thăm nhau một lần. Đến thăm Tết ở bất kỳ nhà nào, mọi người đều được tiếp đãi nồng hậu với trà thơm nồng và bánh mứt dòn, ngọt; còn trẻ thì được lì xì với những phong bì đỏ và những tờ tiền mới thơm lừng mùi giấy mực. Những người còn sống thì cũng tìm mọi cách để trở về với gia đình và quê hương; người đã chết cũng được đưa rước cẩn thận trước và sau Tết bằng những mâm cúng đưa rước ông bà. Nhân đây, tôi cũng muốn nhắc lại ngày 23 tháng chạp, ngày đưa ông Táo về trời. Tôi cũng nhớ lại các bài sớ Táo Quân trên báo chí và trên đài truyền hình. Người Việt mình cũng muốn nhờ những bài sớ này để phê phán những lề thói xấu của chính quyền, công sở, trường học, và ngay cả của người đối với người. Đó cũng là một dịp để mọi người cùng “ôn cố, tri tân”. Những ngày Tết cũng được người Việt mình phân biệt rõ ràng. Ngày mồng một bao giờ cũng được dành cho bên nội, ngày mồng hai bên ngoại, và ngày mồng ba là ngày Tết thầy. Những ngày sau đó thì bạn bè, hàng xóm có thể tham viếng lẫn nhau. Thời xưa, ngày Tết được kéo dài đến mồng 10; sau này thì qua ngày mồng ba, không khí rộn rịp của những ngày Tết đã chìm hẳn xuống.
Người Việt suốt năm làm việc, ít khi có những kỳ nghỉ giữa năm như những người ngoại quốc; bởi vậy ngày Tết cũng là dịp để người Việt tìm cách nghỉ ngơi, ăn chơi, hội hè đình đám. Ngày xưa ở các vùng quê, người ta có những trò vui xuân ở những “hội đình, hội làng” với những cuộc thi tài về thơ, văn, hát, hò, hay đánh cờ. Các cụ già thì lấy thơ văn làm vui, còn trai gái mới lớn thì những điệu hò, những bài hát quan họ được họ dùng như những lời lẽ để tán tỉnh, trêu chọc nhau. Người Việt Nam ta xưa nay vẫn lấy sự quây quần, sum họp làm vui; vì thế, hội hè ngày Tết là những gì rất căn bản của người Việt. Ngày nay, ở thành thị hay ở hải ngoại, người Việt vẫn cố gắng tổ chức những buổi Tất Niên, Tân Niên, hay Hội Chợ như những hình thức của những “hội làng, hội đình” cũ. Ở hội chợ người ta cũng có những sân khấu để hát những bài ca ngợi mùa xuân; những cuộc thi hoa hậu áo dài, thi trẻ em mặc quốc phục đẹp, thi cắm hoa, cây kiểng cũng được tổ chức rất công phu. Tất cả mọi người đều muốn hòa lẫn nhưng niềm vui của họ với nhau trong tình dân tộc để đón mừng những ngày đầu của một năm thật mới.
Cái kiến thức chung chung của một ngày Tết ở quê nhà với những tập tục, thói quen chắc cũng được nhiều người biết đến! Riêng với tôi, tôi chỉ muốn gửi lại đây những hình ảnh của những ngày Tết mà nền văn hóa của một dân tộc hiền lành và quả cảm đã ghi khắc trong tôi. Và như nhận thức của những người đã từng tự hào mình là người Việt, tôi đã thấy rằng chữ “TẾT” đã đại diện cho cả một nền văn hóa Việt Nam ở nước ngoài. Người ngoại quốc đã dùng ba mẫu tự T-E-T để nói về một “Vietnamese New Year” trên tất cả các bài báo cũng như trong những buổi truyền thanh, truyền hình về những tổ chức ngày đầu năm của người Việt Nam. Và như vậy, chữ TẾT như một nhắc nhở cho mọi người
Vũ Hồng Thuý
