Chọn Ngành – Chọn Nghề

Nguyễn Duy-An

Sau khi đăng bài “Đại Học hay Học Đại” lên trang
nhà BÌNH GIẢ – Quê Hương Yêu Dấu, tôi nhận được khá nhiều điện thoại và email
thắc mắc về việc “chọn ngành – chọn nghề” ở Mỹ. Điều tôi ngạc nhiên hơn cả là số
phụ huynh thắc mắc về vấn đề học lại nhiều hơn các bạn trẻ… Có thể cái nhìn
của tôi về việc học đại học không thích hợp với các bạn trẻ mới lớn ở Mỹ vì “có
lẽ anh đã quá già dặn khi bước vào giảng đường. Với tuổi đời và kinh nghiệm
sống, anh xét việc xét người đã chín chắn. Còn lớp trẻ từ trung học bước lên,
chắc là hơi khác” như tâm tình anh An GA đã chia sẻ trên Diễn Đàn Bình Giả. Hoặc
cũng có thể các bậc phụ huynh có con em đang học trung học tự cảm thấy mình tới
Mỹ muộn màng, nhưng ước mong cho con cháu thành đạt nơi xứ người nên quan tâm
đến vấn đề học hành nhiều hơn các bạn trẻ đang ở độ tuổi vui chơi.

Hôm nay tôi mạo muội viết lên đây một vài gợi ý và
chia sẻ dựa vào những câu hỏi của bà con ta với hy vọng sẽ được các bậc cha anh
giúp thêm ý kiến, và hướng dẫn để các bạn trẻ có được hành trang cần thiết chuẩn
bị vào đời. Tôi cũng tha thiết kêu gọi các bạn trẻ mạnh dạn chia sẻ kinh nghiệm
của các bạn để chúng ta có thể học hỏi lẫn nhau, giúp nhau cùng tiến về một
tương lai tốt đẹp hơn.

Theo tài liệu thống kê của Bộ Giáo Dục Hoa Kỳ,
trong niên khóa 2003-2004, gần 70% sinh viên không biết chắc mình sẽ học ngành
gì khi mới bước chân vào đại học. Điều này cũng dễ hiểu vì hầu hết các trường
đại học ở Mỹ không bắt buộc sinh viên phải chọn “major” (ngành học chính) cho
tới cuối năm học thứ hai (ngoại trừ những trường 2 năm). Thêm vào đó, rất nhiều
sinh viên ở Mỹ đổi ngành học ít là một lần trong những năm học ở đại học. Do đó,
nếu bạn chưa biết chắc chắn sẽ học ngành gì khi mới vào đại học cứ bình tĩnh,
đừng quá lo lắng (don’t panic). Nói thì dễ, nhưng trên thực tế nhiều khi cũng
rắc rối… Ví dụ như có người bà con tới nhà chơi và biết bạn đang học đại học,
một trong những câu hỏi đầu tiên sẽ là “Cháu học ngành gì?” Cha mẹ bạn sẽ ăn nói
làm sao khi bạn trả lời là “cháu không biết”!

Để chuẩn bị cho tương lai và trước mắt là việc
chọn ngành học ở đại học, bạn nên bắt đầu tự hỏi chính mình xem bạn thích làm
nghề gì, hay ít là tự nhìn lại quá trình học tập trong những năm ở trung học xem
bạn học khá những môn học nào. Nếu hoàn cảnh thuận tiện, hãy thử tìm hiểu hay
quan sát một số công việc của những người chung quanh xem loại công việc nào bạn
thích. Có người thích làm những việc xã hội, giúp đỡ người khác; có người thích
ngồi một mình trong phòng thí nghiệm để nghiên cứu tìm tòi… Công việc nào cũng
tốt cả, điều quan trọng là tìm lấy một ngành nghề thích hợp với khả năng của
chính bạn, và chọn lựa ngành học thích hợp để giúp bạn tiến thân sau này. Người
Việt chúng ta thường có quan niệm “Cha truyền con nối” theo kiểu “Con vua thì
lại làm vua, con sãi ở chùa phải quét lá đa”. Vì thế, một số bạn trẻ theo học Y
Khoa vì cha hay mẹ là bác sĩ, hay ghi danh học Luật vì cha mẹ là luật sư… Điều
đó rất tốt nếu bạn có khả năng thích hợp, nhưng thử nghĩ tương lai sẽ ra sao nếu
bạn theo học ngành bác sĩ giải phẫu, nhưng cứ thấy máu lại xỉu, hoặc đi học làm
luật sư nhưng khi đứng trước công chúng lại “run như cầy sấy”, miệng lắp bắp
không nên lời! Chúng ta đang sống ở xã hội Tây Phương, bạn nên suy xét cẩn thận
để chọn ngành nghề thích hợp với khả năng và sở thích của chính mình, bạn đừng
quá ỷ lại và lệ thuộc vào cha mẹ. Bạn phải chuẩn bị đầy đủ hành trang vào đời
sau những năm đại học hầu có thể tự mình vững lái “con thuyền” của chính mình
giữa biển đời, để không phải tuyệt vọng vì “bao giờ dân nổi can qua, con vua
thất thế lại ra quét chùa”.

Sau khi nghiên cứu và tìm tòi, tôi mạo muội chia
sẻ một vài gợi ý hầu giúp các bạn trẻ có thể tự mình định hướng cho tương lai…
Tôi xin nhắc lại, đây chỉ là một vài gợi ý dựa vào những tài liệu tôi có dịp đọc
qua hoặc theo kinh nghiệm của cá nhân tôi. Các bạn có thể đọc và cố gắng tìm ra
những cách thức thích hợp với hoàn cảnh cá nhân của mỗi người chứ đừng áp dụng
một cách máy móc. Hy vọng rằng sẽ có những chia sẻ và góp ý khác của nhiều người
để chúng ta cùng giúp nhau học hỏi.

Trong sách Binh Pháp của Tôn Tử có câu “Biết người
biết ta, trăm trận trăm thắng”. Do đó, trước khi quyết định sẽ chọn ngành nào để
học, chúng ta phải tự tìm hiểu chính mình để nhận ra mặt mạnh và mặt yếu của bản
thân. Việc tự xét này đòi hỏi thời gian và cần sự giúp đỡ cha mẹ, anh em hay
thầy cô ở trường vì theo sự thường chúng ta rất dễ ngộ nhận về khả năng của
mình. Thêm vào đó, ở tuổi mới lớn, chúng ta chưa va chạm nhiều với thực tế nên
nhiều khi chỉ phán đoán theo tình cảm nhất thời. Do đó bạn cần phải làm đi làm
lại nhiều lần mới hy vọng tìm ra sự thật về chính mình, chẳng hạn như vào một
ngày đẹp trời, hay mới được phần thưởng danh dự ở trường, hoặc cha mẹ mới mua
cho một chiếc xe mới, bạn sẽ có những nhận định về bản thân mình khác hẳn với
lúc vừa mới bị la vì hôm trước đi chơi về khuya quá. Bạn có thể dựa vào một số
câu hỏi gợi ý dưới đây để tự hỏi chính mình:

Trong thời gian đi học, bạn thích những môn học
nào? Bạn thích những sinh hoạt nào? Kể cả những sinh hoạt đoàn thể đạo đời hay
các môn thể thao. Hãy tự mình tìm hiểu xem tại sao mình thích những môn học hay
sinh hoạt đó? Tiến xa hơn một tý, bạn thử tìm hiểu xem những ngành nghề nào cần
tới những môn học bạn thích. Bạn cũng có thể nghĩ lại xem trong cuộc sống hằng
ngày, bạn thích làm gì? Bạn thích khoa học hay buôn bán? Bạn thích làm việc
ngoài trời hay trong văn phòng? Sau vài lần tự hỏi chính mình, bạn hãy thử viết
ra một công việc (job description) mà bạn cảm thấy thích nhất, rồi hỏi những
người quen biết xem có ai đang làm cái “job” bạn mới tưởng tượng ra không. Nếu
như bạn viết ra một công việc bạn rất thích, nhưng nó lại đòi hỏi những môn học
mà bạn yếu kém thì đừng thất vọng, cứ tiếp tục tìm hiểu thêm. Có thể bạn sẽ tìm
ra một công việc khác thích hợp với khả năng của mình hơn, hoặc biết đâu nhờ đó
bạn lại chú tâm vào những môn học cần thiết và càng ngày càng học giỏi hơn. Đây
chỉ là bước đầu trong việc tìm hiểu cái mạnh cái yếu của chính mình. Điều quan
trọng hơn là tìm cách phát triển cái hay, loại trừ cái dở hoặc tìm cách trau dồi
thêm để biến cái yếu thành cái mạnh cho chính mình…

Song song với việc tự xét về khả năng của mình,
bạn cũng nên thu thập tài liệu về các ngành học của các trường đại học tuỳ theo
ngành nghề bạn thích. Bạn cũng có thể tìm gặp những giáo sư hướng dẫn ở trường,
hay những trung tâm hướng nghiệp tại nơi mình sống để có một cái nhìn tổng quát
về ngành nghề bạn muốn theo đuổi. Thêm vào đó, chúng ta đang sống trong thời đại
tin học, hầu như tất cả các tài liệu bạn cần đều có thể tìm thấy trên mạng lưới
toàn cầu (internet). Cái khó ở đây không phải là tìm kiếm tài liệu, nhưng là
biết cách loại bỏ những thứ mình không cần. Đừng ngại ngùng khi phải hỏi ý kiến
những người có kinh nghiệm, nhất là cha mẹ và anh em họ hàng. Bạn càng biết rõ
về mình, biết rõ về con đường phải đi, bạn càng dễ quyết định một cách đúng đắn,
thay vì lãng phí thời gian một cách vô ích.

Bạn đừng chọn quá nhiều ngành và cũng đừng tự hạn
chế mình vào một ngành nhất định. Trái lại, bạn nên lựa lấy vài ba ngành khác
nhau hoặc liên quan với nhau trước khi quyết định chọn “major” (ngành học). Khi
chọn lựa một ngành nghề để học, bạn nên viết ra những lý do tại sao bạn chọn
ngành đó; tương tự như thế, khi bạn quyết định không bạn cũng nên viết ra lý do
tại sao không. Những gì bạn tìm hiểu được và ghi lại hôm nay có thể giúp bạn
quyết định một cách đúng đắn, và nếu cần, bạn cũng không phải tốn thì giờ tìm
kiếm thêm tài liệu khi bạn muốn chuyển ngành. Ai biết được ngày mai sẽ ra sao?
Ngành bạn thích hôm nay có thể sang năm bạn lại không thích nữa; và ngược lại.
Thêm vào đó, nếu bạn có khả năng, bạn có thể chọn “double majors” (học một lúc 2
ngành), hoặc có thêm một “minor” (ngành học phụ) hỗ trợ cho ngành chính của bạn.
Mặc dầu đã suy nghĩ chín chắn và quyết định, nhưng nếu nửa chừng bạn nhận ra
mình không thích hợp với ngành nghề đã chọn, hãy can đảm bắt đầu lại. Sự lựa
chọn ngành học cũng là một hình thức giúp bạn học rồi đó, và những môn học ở
trường chỉ là những hướng dẫn căn bản để giúp bạn biết cách tự học hỏi thêm trên
trường đời. Do đó, điều quan trọng nhất là biết cách học chứ không phải chỉ ghi
nhớ một mớ kiến thức trong sách vở để mang ra áp dụng ngoài đời một cách máy
móc. Thực tế lắm khi rất phũ phàng!

Sau khi đã quyết định ngành học, nếu có thể được,
bạn nên tìm cách tham gia những sinh hoạt ở trường hay những công việc thiện
nguyện, hay công việc mùa hè liên quan đến ngành học của mình để có cơ hội va
chạm với thực tế và giúp bạn có một cái nhìn chính xác hơn về ngành học của
mình. Người Việt chúng ta có câu “Học thầy không tầy, học bạn”. Do đó, đừng học
một mình. Những buổi hội thảo, những chia sẻ kinh nghiệm với bạn bè cùng trường,
cùng ngành học là cơ hội giúp bạn hiểu rõ hơn về ngành nghề của bạn. Thêm vào
đó, những sinh hoạt này cũng làm cho đời sinh viên đẹp hơn. Những năm ở đại học,
nếu bạn biết tận dụng một cách thiết thực, sẽ là thời gian chuẩn bị đích thực
cho quãng đời còn lại của bạn và gia đình. Điều quan trọng nhất sau khi bạn đã
suy nghĩ, bàn hỏi và chọn đúng ngành học là phải quyết tâm và tự tin vào chính
mình. Học ngành nào cũng có cái vui, cái buồn, bài khó, bài dễ…

“Đường đi
khó,

Không khó vì
ngăn sông cách núi;

Nhưng khó vì
lòng người ngại núi e sông.”

Bạn đã biết rõ cái mạnh cái yếu của bạn. Bạn đã
suy nghĩ, nghiên cứu và bàn hỏi kỹ lưỡng trước khi quyết định chọn ngành học
theo khả năng của chính mình. Tôi tin chắc rằng bạn sẽ thành công vì như cha ông
ta đã nói: “Có công mài sắt, có ngày nên kim”. Cầu chúc bạn thành công.

Nguyễn Duy-An