br/>”http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd”>

Đời sống Gia đình

Phó Tế Phêrô Đặng Phi Hùng

Nói đến “hôn nhân gia đình” là nói đến một vấn đề cổ xưa như trái đất, cũ như
thuở mới khai thiên lập địa được viết trong sách Sáng Thế Ký, nhưng chính đó
cũng là một vấn đề thời đại nhất. Gia đình là một vấn đề đang làm xã hội và giáo
hội lo âu hàng đầu trước cảnh băng hoại đang xảy ra trong nhiều gia đình lương
cũng như giáo, đặc biệt là các gia đình Việt Nam Công Giáo hải ngoại. Thần dữ
biết đánh đổ được gia đình là đạp đổ được xã hội vì: “Gia đình là nền tảng của
xã hội,” như Công đồng Vatican II đã gọi. Vì không kính sợ Thiên Chúa, con người
xử dụng kỹ thuật tân tiến để thụ thai trong ống nghiệm, lạm dụng tế bào, kết hôn
với người cùng phái, ngừa thai, phá thai v.v… đưa đến tình trạng ly dị và
nhiều tệ nạn khác đang làm xáo trộn xã hội như Đức Giáo Hoàng Phaolô VI đã tiên
báo cách đây hơn 30 năm trong Thông Điệp ‘Sự Sống Con Người’ (Humanae Vitae),
năm 1968 (1). Tỉ số ly dị đang đi đến chỗ chóng mặt: Ở Á Châu hiện nay là 35%, ở
Mỹ Châu 50%, và ở Âu Châu hơn 60%! Nói tới gia đình, tôi hay ngẫm nghĩ về nguyên
nhân của vụ thảm sát tại trường trung học Columbine ở Littleton, Colorado, tiểu
bang tôi cư ngụ, vào ngày 20 tháng 4 năm 1999 trước đây. Sáng hôm đó, súng và
bom do hai học sinh năm chót của trường đã làm thiệt mạng 15 người và hơn 10 bạn
cùng trường bị thương nặng nhẹ, có học sinh đến nay vẫn ngồi xe lăn vì một phần
thân thể bất toại. Có nhiều lý do làm tôi bận tâm: sự liên hệ giữa các thành
viên trong gia đình ngày nay quá lỏng lẻo, đưa đến tình trạng các cha mẹ của hai
em thủ phạm 17 và 18 tuổi đã rất ngạc nhiên khi cảnh sát đến nhà của họ và khám
phá nhiều dụng cụ dùng để chế tạo bom phá hoại ở ngay dưới hầm nhà và trong nhà
đậu xe. Hỏi ra mới biết vì kế sinh nhai, quá lo đi làm ăn nơi xa, ít khi về nhà
gặp con cái. Sống chung với nhau dưới một mái nhà nhưng cha mẹ con cái không gần
nhau. Đáng buồn! Một lý do khác cũng làm tôi suy nghĩ, đó là tình người, tình
chòm xóm láng giềng với nhau thật xa lạ. Một số các học sinh bạn với hai hung
thủ biết trước là sẽ có biến động theo như lời cảnh cáo của một trong hai hung
thủ giết người, nhưng đã làm ngơ vì sợ liên lụy, sợ bị trả thù nên đã không báo
với nhà chức trách. Một vài giáo sư trước đó cũng đã có nghe đồn từ các học trò
của mình, nhưng đã chẳng làm gì được vì luật pháp không cho họ xử dụng quyền dạy
môn công dân đức dục như hầu hết chúng ta được học tại quê nhà, mà báo cáo thì
không có bằng chứng cụ thể. Ôi đây cũng là một bài học quá đắt giá cho nước Mỹ
nói chung và tập thể người Việt di cư tị nạn chúng ta nói riêng. (2)

Hôn nhân Công Giáo được hiểu là một hành động từ lòng ước muốn của hai người
nam nữ, thề nguyền ăn đời ở kiếp với nhau, cùng nuôi dưỡng và giáo dục con cái,
và cùng giúp nhau sống thánh thiện ở đời này để mai sau cùng lên Thiên Đàng (3).
Thật vậy, rồi sẽ có một ngày trước toà phán xét, Chúa sẽ không chỉ hỏi riêng cá
nhân vợ hay chồng, mà Ngài còn hỏi trong đời sống hôn nhân bạn đã làm gì cho
người bạn đã quỳ bên cạnh mình trong ngày tân hôn nữa. Vậy làm thế nào để chu
toàn trách vụ nặng nề đó? 1500 năm về trước Thánh Bênêđictô khi lập dòng đã viết
nội quy cho dòng, trong đó có 3 điểm mà tôi mời bạn cùng suy nghĩ để áp dụng vào
đời sống thực tế của gia đình. Đó là: vâng phục, bền vững và thích ứng (4). Thực
hành được 3 điểm nầy là giải đáp được hầu hết những khúc mắc trong gia đình.

Khi nói đến “vâng phục”, người thời nay xem thường bởi vì họ quan niệm vâng
phục vi phạm tự do cá nhân, nhất là đối với sự hấp thụ quá nhanh nền văn minh
của Tây Phương đối với những người mới định cư. Tuy nhiên chúng ta phải nhận một
điều là trên thực tế, xã hội ngày nay vì lạm dụng tự do cá nhân nên đã đưa đến
ích kỷ, đổ vỡ, ly dị và không hạnh phúc trong hôn nhân gia đình. Tiền bạc và
phương tiện vật chất có thừa nhưng hạnh phúc hôn nhân thật hiếm hoi. Càng tìm
kiếm hạnh phúc trong “cái tôi” (I, me, myself) thì càng sa lầy, không có lối
thoát! Nếu ly dị đem đến hạnh phúc thì người ta đã không phải ly dị đến lần thứ
hai, thứ ba và nhiều trường hợp ly dị tới năm lần, bảy lượt! Vâng Phục là trở về
nguồn. Người Tây Phương thường kính trọng người Việt Nam ta không phải ở chỗ
chúng ta thông minh, học giỏi (họ lên cung trăng và phát minh ra máy vi tính
truớc chúng ta), mà ở chỗ chúng ta có tôn ti trật tự. Trong gia đình người
Việt-nam có kính trên nhường dưới. Gia đình không phải là nơi để cho cá nhân độc
đoán chỉ huy, cũng lại càng không phải chỗ để xử dụng quyền dân chủ, ai muốn làm
gì thì làm, muốn ủng hộ hay đả đảo tùy ý! Gia đình phải có trên dưới trong yêu
thương nhường nhịn và kính trọng nhau. Nơi đó chồng nói vợ nghe, vợ giận chồng
kiếm cách làm hòa. Cha mẹ một khi đã nhất trí quyết định một điều gì, con cái
phải chấp hành. Người lớn (cha mẹ) cai quản gia đình chứ không phải trẻ con (con
cái). Khi quán xuyến gia đình, Thánh Bênêdictô nói rằng: “Phải coi chén bát
trong bếp như đồ lễ nơi cung thánh nhà thờ!” Bổn phận chính của chị không phải
là việc nấu bếp, hút bụi, thay tã, sữa cho con. Bổn phận chính của anh cũng
không phải là việc đi làm đưa tiền về nhà và quyết định mọi chuyện. Nhưng bổn
phận chính của cả hai anh chị là cùng giúp nhau để lên Thiên Đàng. Chỉ có thế!
Bằng cách nào? Thánh Phao-lô nhắc nhở: “Tình yêu thì nhẫn nại, chịu đựng, không
ganh tị, mà giúp nhau thành thật.” (5) Do đó việc dạy dỗ con cái, nấu cơm, hút
bụi, rửa bát, thay tã cho con, lau cầu tiêu, đi làm kiếm tiền v.v… chúng ta
làm không phải vì bắt buộc, nhưng làm với một thái độ yêu thương, tự nguyện, và
có đàm thoại. Hạnh phúc trong đời sống hôn nhân gia đình tùy thuộc vào thái độ
yêu thương của mọi việc chúng ta làm cho nhau.

Thứ hai, bền vững. Ngày tân hôn là ngày đầu tiên của cuộc đời hôn nhân gia
đình; ngày bắt đầu học hỏi, tìm hiểu đời sống vợ chồng (khác với não trạng “Lấy
chồng cho đáng tấm chồng, bõ công trang điểm má hồng răng đen” (6) hồi xưa, lấy
chồng, cưới vợ xong là xong!) Đời sống sau đêm tân hôn, sau tuần trăng mật, vợ
chồng sẽ đối diện với thực tế, con cái, tiền nhà, tiền xe, tiền chợ, tiền giúp
đỡ thân nhân bên nhà v.v… Sẽ có những ngày “Cơm không lành, canh không ngọt,”
lúc đó hai tiếng bền vững nghe có vẻ mơ hồ, không chắc chắn cho lắm? Phải can
đảm trung thành với câu thề, giúp nhau giữ vững lời nguyền. Kẻ tu hành thì trung
tín với “lời khấn”, người sống bậc gia đình phải trung tín với lời “thề nguyền”.
“Yếu tính của trung tín là khả năng có thể vượt qua rừng sâu, trèo qua núi đá,
có thể song hành với thời gian. Và như thế, tình yêu bắt nguồn từ trung thành sẽ
bao la như vũ trụ, bát ngát như núi đồi, sông biển.” (7) Thiên Chúa đã hằng nhắc
Dân Ngài là hãy trung thành với Ngài trải qua bao thế hệ từ Cựu Ước đến bây giờ
đó sao. Nếu có điều bất bình mà anh chị không giải quyết được, hãy tới xin ý
kiến của những người thân uy tín trong họ hàng thân tộc, hoặc của Cha quản
nhiệm. Đừng đưa nhau ra toà đời để bới móc nhau. Hãy dẹp bỏ tự ái, bỏ kiêu ngạo.
Hãy sống quảng đại với nhau như ngày đầu gặp gỡ bằng cách nhớ lại “giây phút ban
đầu lưu luyến ấy.” Trên hết mọi sự, trước khi quyết định điều gì hãy tự hỏi
chính mình: “Nếu là Chúa Giêsu thì Ngài quyết định như thế nào” (What Would
Jesus Do?) để bắt chước, để hành động của mình không phạm đức yêu thương.

Thứ ba, thích ứng. Thích ứng với mọi hoàn cảnh, mọi thời gian và không gian
trong đời sống gia đình. Ngày mới cưới, người ta gọi “anh chị là đôi tân hôn”,
ít năm sau, anh chị không là “mới cưới” nữa nhưng cuộc sống hôn nhân gia đình
phải nhường chỗ cho sự tăng trưởng tâm linh. Cổ nhân nói: “Một chuyến đò nên
nhân nghĩa” huống hồ sống với nhau bao nhiêu năm, tháng? Tình yêu phải biến
thành tình nghĩa, nghĩa vợ chồng. Cuộc sống theo sự tuần hoàn của thời gian có
rất nhiều thay đổi, biến chuyển, nhiều biến cố thăng trầm xảy ra, nên anh chị
phải uyển chuyển cho hợp thời, hợp cảnh. Như Giáo Hội hơn 2000 năm qua, đã thích
ứng với biết bao thăng trầm, thay đổi của con người văn minh nhân loại, để luôn
giữ vững một Đức Tin bất di bất dịch. Anh chị cũng phải thích ứng với mọi thay
đổi về thể lý, tâm lý, hoàn cảnh xã hội để luôn bảo vệ “lời thề” hôm nao. Hãy bỏ
giờ đọc sách và tìm hiểu tâm lý giữa chồng, vợ, con cái. Hãy học cách đối xử với
nhau theo não trạng suy nghĩ và luận lý của người trẻ thời nay. Đừng bất cập
cũng đừng thái quá. Đừng cố chấp. Hãy có lòng khiêm nhường mới có thể học hỏi để
cầu tiến từ thế hệ trẻ. Chúa cũng là “Cha” (Abba) của các trẻ, của các con cái
của mình. Chúa không có cháu. Hãy nhìn mọi sự trong chương trình quan phòng hoàn
hảo của Thiên Chúa. Nên ghi danh tham dự những khoá tĩnh tâm thăng tiến gia
đình. Dự những khoá học hỏi làm sao sửa lại những đổ vỡ đã xảy ra. Liên lạc và
học hỏi nơi các gia đình khác trong giáo xứ, trong cộng đồng… Tắt một lời, nên
dành thời giờ cho mình và cho nhau. Hãy đàm thoại trong yêu thương.

Tóm lại, đời sống gia đình một cách tổng quát đòi buộc sự đàm thoại hằng ngày
trong vâng phục, bền vững, và thích ứng. Hãy tìm hiểu và học hỏi để đối xử với
nhau như là “ngày cuối cùng” chúng ta sống với nhau trên trái đất nầy.

Đời sống gia đình trong Công giáo còn đòi buộc “cầu nguyện”. Cầu nguyện với
Thánh Gia: Chúa Giêsu, Đức Mẹ, và Thánh Giuse vì xưa kia Ba Đấng ấy đã trải qua
những gì anh chị và tôi đang đi qua. Tôi còn nhớ một lần kia đi hành hương ngày
Đại hội Thánh Mẫu bên Missouri, khi giảng thuyết trong một thánh lễ cho gia
đình. Cha Lê Quang Hiền nói rằng Ngài rất thương mến và thông cảm cho những
người đang sống đời hôn nhân gia đình, bởi lẽ họ là những người luôn luôn phải
gánh hai vai: một vai cho mình để đừng phản bội Thiên Chúa, vai kia lo lắng cầu
xin để cho người phối ngẫu của mình cũng được ơn trung thành với Thiên Chúa. Cha
nói tiếp, những người đi tu như cá nhân Ngài, dù sao cũng tương đối “nhẹ nhàng”
hơn nhiều vì chỉ một mình với Chúa, chỉ lo cho cá nhân mình đừng phản bội Chúa
thôi. Thật chí lý!

Cuối cùng, xin được gửi đến anh chị (đặc biệt gốc Bình Giả) câu nói của bà
Rose Stoke (8) về việc cầu nguyện trong đời sống hôn nhân gia đình: “Hầu hết
người ta cầu xin cho cưới được người mình yêu. Riêng tôi, tôi chỉ cầu xin cho
yêu được người mình cưới.” Và chúng ta cũng đừng quên cầu nguyện và an ủi quý
anh, quý chị đang sống lẻ loi một mình vì người phối ngẫu đã qua đời hay bất cứ
vì một lý do nào khác. Cầu cho nhau.

Kỷ niệm “50 năm Bình Giả”, Ất Dậu Tháng 7/2005.

Thư mục:

1) Tông Huấn “Humanae Vitae” GH Paul VI, 1968
2) Báo Rocky Mountains New các ngày 21, 22 & 23 tháng 4 năm 1999
3) Giáo Lý của Giáo Hội Công Giáo
4) St. Benedicto’s By-Law
5) Thư Thánh Phaolo gửi GĐ Colose
6) “Làng Xóm Việt Nam” của Toan Ánh
7) LM NTT “Nước Mắt & Hạnh Phúc”
8) Rose Stoke’s “Family Life”, an article