Bệnh Rụng Tóc

Green Frog Sưu Tầm

Lời BBT:
BBT có thay đổi vài tiêu đề cho phù hợp với nội dung.

Bệnh rụng tóc rất thông thường và được thấy ở cả hai phái. Nó do một số nguyên
nhân, từ tại chỗ tới do bệnh cơ thể. Sự rụng tóc còn được gọi là sói đầu rất
thịnh hành và thường được nhận thấy với người Mỹ gốc Âu Châu.

Nó là kết quả của một sự gia tăng hoạt tính của nam kích thích tố đối với
những người mẫn cảm về phương diện di truyền (genetically suceptible individuals).
Nó không phải do sự dư thừa kích thích tố trong máu. Mặc dầu nguyên nhân bệnh
giống nhau cho cả 2 phái, nhưng cách rụng tóc lại khác nhau .

Một tiền sử mạnh về rụng tóc trong gia đình giúp ta đoán trước được ai sẽ
mắc bệnh nhưng không có tiền sử trong gia đình không hoàn toàn loại bỏ sự chẩn
đoán bệnh.

Tóc mọc bình thường ra sao ?

Nang tóc (hair follicle) mọc theo từng chu kỳ. Tóc trên da đầu được gọi là
tóc cuối cùng vì chúng có sắc tố, trái ngược lại với lông tơ (vellus hair) thường
không có sắc tố mà ta gặp ở nơi khác trên cơ thể. Hành tóc (bulb) trải qua hai
giai đoạn, một giai đoạn tóc mọc (anagen phase), và một giai đoạn nghỉ (resting
phase). Thời gian giai đoạn tóc mọc, thường kéo dài 3 tới 5 năm sẽ cho biết
chiều dài của sợi tóc. Tóc mọc trung bình 0.35 mm mỗi ngày trên da đầu. Có một
giai đoạn rút lại (catagen or involutional period ) kéo dài độ vài tuần giữa
2 giai đoạn mọc và nghỉ. Giai đoạn ngưng phát triển của tóc (telogen) kéo dài
độ 3 tháng đưa tới sự rụng tóc. Sau đó nang tóc lại qua một chu kỳ mới, thay
thế một tóc mới mọc cho mỗi tóc rụng. Chu kỳ đó giúp cho sự thay thế tóc trên
da đầu. Ở bất cứ một lúc nào, 90% tóc ở trong giai đoạn đang mọc và 10% tóc
ở trong giai đoạn nghỉ. Bình thường da đầu mất từ 100 tới 150 tóc mỗi ngày.
Mọi người sẽ thấy tóc thưa dần khi có tuổi.

Trong bệnh rụng tóc vì nam kích thích tố tăng hoạt tính, sự thưa tóc quá đáng
so với tuổi, bắt đầu từ tuổi mười mấy, hai mươi mấy hoặc ba mươi mấy. Giai đoạn
mọc tóc bị rút ngắn và nang tóc bị nhỏ dần dần làm cho tóc bị ngắn và nhỏ như
tóc tơ.

Bệnh phát ra sao?

Bệnh đó do một sự di truyền và có một lượng nam kích thích tố trong máu đầy
đủ. Sự di truyền đó có tính cách thể nhiễm sắc định hình có ưu thế (autosomal
dominant) với một sự xâm nhập thay đổi (variable penetrance) và như vậy nó có
thể truyền từ cha hay mẹ .

Vai trò của nam kich thích tố trong bệnh này được Hamilton nhận thấy trước.
Ông nhận định rằng những đàn ông bị thiến trước khi tới tuổi trưởng thành không
mắc bệnh đó trong khi những người có tiền sử bệnh này đều mắc bệnh nếu được
dùng testosteronẹ Sự mọc lông nách và âm hộ tùy thuộc vào testosterone. Trái
lại sự mọc tóc tùy thuộc vào sự biến đổi testosterone thành một chất biến dạng
mạnh hơn, dihydrotestosterone (DHT) bởi diếu tố 5-alpha reductase.DHT sẽ bám
vào một thụ thể nam kích thích tố (androgen receptor) gây nên những tác dụng
phức tạp và khác biệt. Nang tóc của những người thiên về di truyền với bệnh
trên thường mẫn cảm với một nồng độ nam kích thích tố bình thường vì sự dư thừa
DHT ngăn cản sự mọc tóc. Một điều đáng chú ý là sự gia tăng biến đổi testosterone
thành DHT có tác dụng trái ngược trên nang tóc ở các nơi khác, làm cho mọc lông
nhiều những nơi mẫn cảm với nam kích thích tố như mặt, ngực và bụng. DHT mạnh
hơn testosterone gấp 5 lần và gây nên những bệnh như phì nhiếp hộ tuyến, ung
thư nhiếp hộ tuyến, trứng cá và bệnh mọc nhiều lông tóc (hirsutism). Vai trò
quan trọng của DHT trong sự gây bệnh rụng tóc vì tăng hoạt tính của testosterone
do sự nhận xét những người phái nam nhưng bề ngoài lại giả nhị giống (pseudohermaphrodites).
Họ bị một thiếu hụt di truyền chất 5-alpha-reductase đưa tới một sự giảm biến
đổi testosterone thành DHT. Họ có bộ phận sinh dục không rõ rệt cho tới khi
tới tuổi dậy thì và thường được nuôi như con gái . Họ thành con trai khi tới
tuổi dậy thì dưới ảnh hưởng của lượng testosterone tăng mau chóng nhưng họ chỉ
có ít râu, không có trứng cá và có một nhiếp hộ tuyến nhỏ. Họ không mắc bệnh
rụng tóc trên.

Những thử nghiệm trên đàn bà bị bệnh rụng tóc cho thấy những vùng rụng tóc
có nhiều 5-alpha reductase hơn so với những vùng không rụng tóc. Đàn bà ít khi
bị sói hoàn toàn vì họ có ít 5-alpha reductase hơn đàn ông và họ có một diếu
tố bảo vệ (protective aromatase enzyme) biến đổi testosterone thành estradiol.

Định bệnh

Trước hết ta cần nhận xét xem tóc bị rụng nơi nào . Đối với đàn ông mắc bệnh
trên, tóc thường rụng nơi chân tóc vùng trán và thưa tóc trên đỉnh đầu.

Tùy theo tầm quan trọng của sự rụng tóc, họ có thể bị rụng tóc gần hết chỉ
còn lại tóc hình móng ngựa vùng thái dương và sau ót, thường được gọi là hói
đầu. Trái lại đàn bà mắc bệnh trên thường còn tóc ở vùng trán với thưa tóc ở
trên chỏm . Khi xét kỹ càng da đầu người ta sẽ thấy một số lớn tóc nhỏ, ngắn
và thưa hơn bình thường. Khám kỹ da đầu người bệnh người ta không thấy dấu viêm
hay có thẹo như những bệnh khác gây nên rụng tóc như bệnh đài tiễn phẳng (lichen
planus) hoặc lupus ban đỏ (erythematosus). Vì bệnh này tiến triển chậm chạp,
sự rụng tóc thường không làm cho một số lớn tóc rụng đi khi chải hoặc gội đầu.
Một sự rụng tóc thái quá không phải đặc biệt cho rụng tóc vì kích thích tố nam
(androgenetic alopecia /AGA) mà là do kết quả của một bệnh năng hoạt như rụng
tóc do ngưng phát triển tóc (telogen effluvium) hoặc rụng tóc từng vùng (alopecia
areata). Bệnh thứ nhất thường xảy ra sau khi đau ốm, có thai hay dùng một số
thuốc trong khi bệnh thứ hai là do một sự tự miễn nhiễm (autoimmune) gây nên
tóc rụng từng vùng.

Dù rằng bệnh AGA là kết quả của một sự gia tăng biến đổi testosterone ra DHT,
bác sĩ cần phải loại bỏ một nguyên nhân dư thừa nam kích thích tố từ trung ương.
Những triệu chứng khác của bệnh dư thừa testosterone gồm có nhiều trứng cá,
mọc lông nhiều, kinh nguyệt không đều hòa và hiếm muộn. Đo lượng testosterone
và DHT sẽ giúp cho việc định bệnh. Ta cũng cần hỏi bệnh nhân những triệu chứng
bệnh tuyến giáp trạng và làm những thử nghiệm cần thiết để loại bệnh này. Sự
dư thừa nam kích thích tố thường gây nên bởi tuyến thượng thận hoặc buồng trứng.
Bác-sĩ khi chữa trị một bệnh nhân vì một triệu chứng bệnh dư thừa nam kích thích
tố cần phải tìm kiếm những triệu chứng khác. Vì ngoài sự thay đổi về tóc người
bệnh còn có thể mắc những xáo trộn nguy hiểm khác như bệnh tiểu đường đề kháng
insulin, bệnh tim mạch và ung thư tử cung.

Điều Trị

Minoxidil.

Thuốc này dùng để chữa trị bệnh áp huyết cao và dưới hình thức thuốc thoa là
thuốc duy nhất được Cơ Quan Quản Trị Thực Phẩm và Dược Phẩm chấp thuận để chữa
trị bệnh rụng tóc vì nam kích thích tố tăng hoạt tính. Nó đã được cho phép bán
ngoài quầy (không cần toa) từ 1995. Dường như minoxidil làm gia tăng sự tăng
trưởng tế bào gốc chân tóc và kéo dài giai đoạn mọc tóc (anagen phase). Khoảng
một nửa số nữ bệnh nhân thấy có kết quả khả quan. Nó cần được thoa trên da đầu
ngày hai lần trong một thời gian kéo dài vô tận.

Những biến chứng từng được thấy khi dùng thuốc này lâu dài là mọc tóc rậm
đặc biệt trên trán và gò má. Trường hợp da bị kích thích xảy ra cho ít hơn 5%
bệnh nhân. Dùng tretinoin thoa cùng một lúc với minoxidil làm gia tăng tác dụng
làm mọc tóc có lẽ vì làm gia tăng sự hấp thụ thuốc qua lưp bì phu.

Cấy tóc và che đậy sự rụng tóc

Cách chữa trị này dành cho đàn bà mắc bệnh rụng tóc nặng. Tóc để cấy được lấy
từ vùng sau ót (occiptal area) và cấy vào những vùng bị sói. Còn nhiều phương
pháp khác để che đậy sự rụng tóc và cho ta cảm tưởng tóc dầy bằng cách dùng
thuốc nhuộm, keo xịt tóc và thuốc gel. Trái lại với sự tin tưởng của quần chúng,
dùng các phương pháp trên một cách chừng mực không làm bệnh rụng tóc nặng thêm.

Tác dụng phụ từ vài loại thuốc

1. Thuốc ngừa thai

Chúng làm giảm sự sản xuất nam kích thích tố bởi buồng trứng và làm giảm sự
hiện diện nam kích thích tố bằng cách gia tăng chất globulin thường dính vào
kích thích tố (SHBG-sex hormone binding globulin). Phần lớn thuốc ngừa thai
là một phối hợp estrogen và progestin. Thuốc nào có nhiều estrogen sẽ có lợi
ích hơn. Những thuốc progestins được gọi là thuộc thế hệ thứ ba sẽ công hiệu
hơn vì chúng có tác dụng làm tăng SHBG hơn. Chúng có thể được dùng riêng rẽ
hay chung với thuốc kháng nam kích thích tố. Orthotricyclen là thuốc đầu tiên
được chấp thuận để chữa trị bệnh rụng tóc do nam kích thích tố tăng họat tính.
Người bệnh cần được giải thích các phản ứng phụ và những lợi ích khác ngoài
sự ngừa thai.

2. Spironolactone

Thuốc này là một thuốc lợi tiểu tiện thường được dùng để trị bệnh áp huyết
cao vì nó kháng aldosterone. Tác dụng kháng testosterone của nó do sự ganh đua
với DHT để vào nơi tiếp nhận trong tế bào và do sự ngăn chận sản xuất testosterone.
Ðàn ông cho dùng thuốc này có thể bị phản ứng bất lợi gây nên sưng vú và giảm
mất khả năng tình dục.

Khi cho đàn bà mắc bệnh rụng tóc uống spironolactone, bắt đầu bằng 25 hay
50mg mỗi buổi sáng và tăng dần cho tới 100 mg ngày 2 lần. Trong khi chữa trị
cần phải đo lượng potassium. Những phản ứng phụ thường thấy là kinh nguyệt bất
thường và đau nhức vú. Chúng có thể làm giảm thiểu nếu bệnh nhân được dùng thuốc
ngừa thai loại progestin thuộc thế hệ thứ ba. Mệt mỏi và chóng mặt do áp huyết
xuống và giảm khối lượng có thể ngừa được nếu người bệnh uống nhiều ly nước
mỗi ngày. Về những xáo trộn ngoài da, bệnh trứng cá và bệnh mọc lông nhiều sẽ
giảm mau hơn là bệnh rụng tóc đòi hỏi một thời gian lâu hơn (có khi tới cả năm).

3. Finasteride (Propecia).

Thuốc này ngăn chận 5 alpha reductase và ngăn ngừa sự sản xuất DHT. Nó làm
giảm thiểu DHT rất nhiều mà không ảnh hưởng tới các kích thích tố khác.

Finasteride được bắt đầu sử dụng vào năm 1995 với liều 5mg để điều trị bệnh
phì nhiếp hộ tuyến (benign prostatic hyperplasia hay BPH) mặc dầu chưa đựợc
chấp thuận để điều trị bệnh rụng tóc, nó có hiệu quả vì kích thích sự mọc tóc.
Finasteride đặc biệt ngăn chận sự biến đổi testosterone ra DHT và không có ảnh
hưởng đáng kể trên phương diện lâm sàng tới lượng testosterone trong huyết thanh.
Nó đã được dùng nhiều trong việc chữa trị BPH và chứng tỏ rất an toàn.
Những phản ứng không mong muốn gồm có mất khả năng và giảm ham muốn tình dục,
giảm khối lượng tinh dịch cho khoảng 5% bệnh nhân. Một cuộc nghiên cứu thuộc
giai đoạn III, dùng liều thấp 1mg Finasteride mỗi ngày cho đàn ông mắc bệnh
rụng tóc đã đạt được kết quả tốt với ít phản ứng phụ.

Finasteride kỵ dùng cho đàn bà có thai vì nó có thể gây nên biến đổi về bộ
phận sinh dục và tiết niệu cho thai nhi con trai.

BS Trịnh Cường