Xuân Bính Tuất – Nói Chuyện Chó

Nguyễn Duy-An

Mấy hôm nay thời tiết ở vùng Hoa Thịnh Đốn thay đổi thất thường nên tôi bị cảm lạnh, sổ mũi và nhức đầu… Tôi rời văn phòng về sớm, uống vài viên thuốc cảm rồi nằm thiu thiu dỗ giấc ngủ. Tôi giật mình thức giấc vì đứa con út mới 7 tuổi đầu vừa cầm tay tôi giật giật, vừa bi bô khoe ầm ĩ:

– Bố, bố dậy coi ông ngoại cho con “red dog”.

Tôi choàng mắt kinh hãi, hốt hoảng ngồi bật dậy khi bắt gặp đôi mắt một con chó đang cạ “mõm” vào cằm tôi. Phải định thần một lúc tôi mới nhận ra đó chỉ là một con chó “nhồi bông” mầu đỏ, cổ thắt nơ đen… đang nằm trên người tôi. Đúng là thằng con “mê chó” đã làm cho bố hoảng hồn, may mà không đến nỗi ngất xỉu. Thằng con tôi mê chó từ khi mới chập chững biết đi. Hồi đó, thỉnh thoảng nó thơ thẩn chơi với con chó tên “Cindy” của ông bà hàng xóm như một người bạn nhỏ thân thương trong lúc anh chị đi học vắng nhà. Lớn thêm một tý, nó năn nỉ mẹ mua một con chó làm của riêng nhưng nhà tôi chỉ “hứa cuội” rằng bao giờ nó đủ lớn để tự lo cho nó và con chó, mẹ sẽ mua. Nó năn nỉ anh chị giúp nó “take care” con chó, nhưng rồi cũng chẳng đi về đâu. Lễ Giáng Sinh vừa qua, nó đã nhắc “Santa Claus” rằng: nó muốn một con chó, nhưng cũng chẳng ai cho. Trong những phim hoạt họa chiếu trên TV, nó thích nhất chương trình có con chó mầu đỏ (red dog) tên là Clifford. Có lẽ nó đã thủ thỉ với ông ngoại sao đó nên ông mới mua cho nó con chó nhồi bông “mầu đỏ” làm quà tết vì năm tới là năm “Bính Tuất”. Thằng bé thấy bố đã tỉnh ngủ nên hí hửng khoe tiếp:

– Tối nay con sẽ ôm “red dog” ngủ, không thèm ngủ với anh Duy nữa.

Nhìn nét mặt rạng rỡ của con, tôi cũng cảm thấy vui lây và quyết định viết về những con chó đã “đi bên cạnh đời mình” để mừng Xuân Bính Tuất 2006.

* * * * *

Ngày xưa… Khi tôi còn nhỏ hơn con út của tôi bây giờ, gia đình tôi đi dinh điền ở Phước Tín, thuộc quận Phước Bình, tỉnh Phước Long. Tôi không còn nhớ được nhiều về thời thơ ấu ở vùng dinh điền xa xôi hẻo lánh đó, nhưng kỷ niệm về hai con “berger” tên Tô và Ga của cha xứ Phạm Đình Nhã thì cho tới bây giờ tôi vẫn không quên. Thực ra cha Nhã đặt tên cho hai chú chó bằng tiếng Pháp, nhưng tôi không gọi được nên bắt chước các chú giúp lễ gọi chúng là Tô và Ga. Thời bấy giờ tôi còn bé lắm, đứng còn thấp hơn con “chó nhỏ” tên Ga. Hồi đó mẹ tôi làm thư ký cho Hội Các Bà Mẹ Công Giáo và được cha xứ uỷ thác cho nhiệm vụ tập dâng hoa Đức Bà cho thiếu nhi vào dịp tháng Hoa để kính Đức Mẹ. Tôi theo mẹ lên nhà thờ chơi thơ thẩn bên nhà xứ với các chú giúp lễ, đặc biệt là chú Điền, nghĩa tử của cha Nhã, đang chuẩn bị đi nhà dòng. Chú Điền vẫn thường bế tôi để lên lưng con chó Tô để “nhong nhong” như cỡi ngựa. Tôi thích lắm và thường quấn quít bên cạnh hai con chó Tây của cha mỗi khi có dịp lên nhà xứ. Những lúc không có ai giúp, tôi chỉ có thể cỡi con chó nhỏ tên Ga vì con Tô cao lớn quá, tôi không trèo lên lưng nó được. Cỡi con Ga không sướng lắm vì nó lùn và không biết cách “nhong nhong” cho tôi “khoái” như con Tô vẫn thường làm. Thêm vào đó, để cỡi con Ga, tôi cứ phải “hối lộ” số bánh quy ít ỏi cha xứ cho để nó nhấm nháp rồi mới đứng im cho tôi trèo lên lưng. Thường thường tôi vẫn cho cả con Tô ăn mặc dầu tôi không làm sao trèo lên lưng nó được vì chiều cao quá khổ của nó. Tôi thương con chó Tô thật nhiều… có lẽ như đứa con út của tôi bây giờ thương con chó “red dog” vậy, chỉ khác là tôi chưa bao giờ ôm nó nằm ngủ vì chó bên mình, dù là chó Tây, vẫn hôi mùi chó chứ không thơm mùi nước hoa như mấy con chó nhồi bông bây giờ!

Quen nô đùa và “cỡi ngựa” hai con chó Tây của cha xứ nên lúc qua nhà chú tôi chơi, thấy con chó săn khá lớn, tôi cũng tìm cách cỡi… và bị nó táp cho một phát vào đùi, máu chảy ràn rụa. Chú tôi đã phải lấy thuốc “rịt” và băng bó cho tôi, nhưng tới bây giờ vẫn còn sẹo. Tôi bắt đầu sợ chó từ hôm đó! Cũng may tôi không bị mấy con chó Tây cắn phải, nếu không dám cũng “tiêu đời” như bác Lê trong truyện “Nhà Mẹ Lê” của Thạch Lam. Tôi nhớ mãi truyện này vì năm học lớp tám (Đệ Ngũ), khi học về Tự Lực Văn Đoàn, tôi đã phải “thuyết trình” về đề tài này vì thầy giáo biết tôi xuất thân từ miền quê và có “kỷ niệm” bị chó cắn! Tôi xin trích ra đây một đoạn:

“Mùa rét năm ấy đến, giá lạnh và mưa gió lầy lội. Đàn con bác Lê ôm chặt lấy nhau rét run trong căn nhà ẩm ướt và tối tăm vì đèn đuốc không có nữa. Mấy gia đình ở phố chợ đều đói rét và khổ sở. Nhưng mồi nhà đều lặng lẽ, âm thầm và chịu khổ một mình, không than thở với láng giềng hàng xóm lời gì, ai nấy đều biết cũng nghèo khốn như nhau.

Một buổi chiều, mà đàn con đã nhịn đói suốt buổi, bác Lê vá lại manh áo rét, gọi đứa cả đến rồi bảo:

– Ở nhà trông các em, tao vào ông Bá xem có xin được ít gạo nào không?

– Ban sáng u đã vào nhà người ta có cho đâu, cậu Phúc lại còn bảo hễ u vào nữa thì cậu ấy thả chó ra cắn.

Bác Lê đáp:

– Nhưng biết làm thế nào! Không có thì lấy gạo đâu ra mà ăn? Thôi tao cứ liều vào lần nữa xem sao.

Nói xong, bác Lê mở cửa liếp ra đi. Trong lòng bác vẫn có chút hy vọng trong buổi sáng lúc vào xin gạo. Ông Bá đã đuổi mắng không cho. Bác nhớ lại cải cảnh sang trọng, ấm cúng trong nhà ông Bá. Những chậu sứ, câu đối thếp vàng sáng chói. Không lẽ ông Bá giầu có thế mà không thí cho mẹ con bác được bát gạo hay sao?

Ở nhà, đàn con bác ngồi nhìn nhau đợi trong ổ rơm. Bác đi đâu không thấy về. Thằng Hy lắng tai nghe tiếng chó cắn trong làng rồi bảo chị nó:

– Hình như u về đấy chị ạ.

Thằng cả đi lại bên cửa bếp nhìn ra ngoài. Bỗng có tiếng chân người rầm rập, đến tiếng gọi, rồi lũ trẻ thấy bác Đối và một người nữa khiêng bác Lê vào trong nhà. Trên bắp chân người mẹ, máu đỏ chảy ròng ròng.

Thằng cả hiểu ngay mẹ nó bị chó ông Bá cắn. Bác đặt người bị thương xuống chiếu rồi ra đi sau khi dặn:

– Bây giờ, bác lấy lá lốt mà dịt cho nó cầm máu. Chó tây cắn thì độc lắm đấy.

Khi bác đi khỏi, lũ trẻ xúm quanh lấy mẹ. Thằng Hy vừa mếu máo vừa hỏi:

– U làm sao thế, u?

Bác Lê nén cái đau, giảng cho con biết:

-Thật cậu Phúc ác quá! Đã không cho thì thôi lại còn thả chó ra đuổi, tao đã chạy mà không kịp, nên nó cắn phải. May gặp bác Đối, chứ không biết bao giờ mới lê được về đến nhà.

Bác ngừng lại nhìn đàn con ốm yếu, rồi thở dài:

– Thế là mẹ con lấy gì ăn cho đỡ đói bây giờ.

Thằng Hy òa lên khóc, con Tý cũng khóc theo. Bác Lê giơ tay ôm chúng nó vào lòng nghĩ thân phận mình, bác cũng ứa nước mắt.

…..

Hai hôm sau, bác Lê lại lên cơn mê sảng rồi chết. Người trong phố chợ gom góp nhau mua cho bác một cỗ ván mọt, rồi đưa giúp bác ra cánh đồng, chôn vùi dưới bãi tha ma nhỏ ở đầu làng.”

Vốn đã sợ chó, nay lại phải “thuyết trình” về việc bác Lê trong truyện bị con chó Tây của nhà ông Bá cắn chết nên tôi đâm ra “ghét cay ghét đắng” loài chó, nhất là chó “berger” và ghét luôn cả những người nuôi chó. Tôi không hiều lý do tại sao, cho tới mấy năm gần đây, tôi tình cờ đọc được một bài khảo sát của Viện Đại Học California ở San Diego đã “đồng hóa” chó với người nuôi nên tôi cũng “thỏa mãn” với lập luận của mình từ thời mới lớn. Trong bài viết đăng trên tờ Psychological Science, Michael M. Roy và Nicholas J. S. Christenfeld của Viện Đại Học California ở San Diego đã cho biết là người ta cho rằng chó và chủ của nó có những điểm giống nhau rất nổi bật. Hai nhà nghiên cứu thử làm một cuộc khảo sát bằng cách chụp hình 45 con chó và chủ của chúng, thu thập chi tiết về giống chó và thời gian chó ở với chủ. Sau đó, họ cho 28 sinh viên ghép cặp chó và chủ bằng cách quan sát những điểm giống nhau giữa chó và người. Từ nghiên cứu này, hai tác giả đã kết luận là khi người ta chọn một con chó để nuôi, cũng như khi người ta chọn vợ hoặc chồng, người ta chọn một sinh vật có những điểm tương đồng với mình!

Thật vậy, nếu chúng ta có óc quan sát, mỗi khi ra đường hay dạo chơi trong công viên, chúng ta sẽ thấy những người dắt chó và chó có nhiều điểm giống nhau. Nói tới đắt chó, tôi lại nhớ về thời gian còn học trung học bên Việt Nam. Lúc bây giờ chúng tôi học tiếng Anh trong bộ sách “English For Today”, trong đó có một bài viết về phương thức người ta huấn luyện chó để dẫn đường và hướng dẫn người mù rất thành công. Từ đó, tôi lại thay đổi quan niệm của mình về chó. Tôi bắt đầu tìm hiểu để nhận ra những đức tính tốt của loài chó như thông minh, trung thành với chủ… Chó luôn luôn là “bạn tốt” của loài người. Julia McNicholas, tâm lý gia người Anh, thuộc Đại Học Warwick, trong một buổi thuyết trình tại Royal College of Nursing, đã đề nghị là các bác sĩ phải kê đơn mua thú vật cho người già và người bệnh vì thú vật đã chứng tỏ được khả năng làm giảm huyết áp cao, tránh được sự buồn chán và trầm uất, cũng như có thể cứu được mạng sống của người già và người bệnh. Thú vật gì cũng được: thỏ, mèo, heo, chồn, vẹt… và đặc biệt là chó. Điều quan trọng là phải hợp với sở thích và tình trạng bệnh của người già hoặc người bệnh. Chẳng hạn như người bị đứt mạch máu, cần cử động tay để hồi phục, nên nuôi loại thú thích quanh quẩn bên chủ để được ve vuốt.

Ở Việt Nam, ngoài việc nuôi chó giữ nhà, đi săn… chúng ta còn có thêm nhiều món thịt chó “vô tiền khoáng hậu”, đặc biệt là món dồi chó. Nếu dồi chó cũng chỉ tầm thường như “hot dog” hay “sausage” của Tây của Mỹ thì dân Việt chúng ta đâu có câu “Sống ở trên đời ăn miếng dồi chó, chết xuống âm phủ biết có hay không?” Nhà văn Vũ Bằng, một người “chuyên trị” các món ăn Việt Nam đã viết về món dồi chó rất hấp dẫn, “ngon đâu mà ngon lạ ngon lùng, ngon hết biết”:

“Sao mà có những người có óc vĩ đại lại đi nghĩ ra được cách làm được cái thứ dồi ngon lạ ngon lùng đến thế, một tổ hợp tiết tấu đến như thế, hở Trời? Gắp một miếng chấm muối chanh, rồi đưa cay một hơi rượu, ta thấy tất cả tiết, sụn, lá thơm và đậu xanh ở trong miếng dồi nâng đỡ nhau, đoàn kết nhau thành một khối bất khả chia lìa, không những thấy ngon lành cho khẩu cái mà thôi, nhưng lại còn làm cho ta mát gan nở ruột vì cái đẹp tinh thần do sự nhất trí tạo thành. Ai cũng đã ăn dồi lợn, và ai cũng ăn dồi của người Tây mà ta thường gọi một cách nôm na là ‘sốt sích’. Bằng thế nào được dồi chó, phải không ông? Dồi chó làm khéo thì cái ruột phải ken kỹ cho mỏng như tờ giấy, đến lúc ăn vào nó cứ giòn tan, không mềm lừ những tiết như dồi lợn, mà cũng không bã như rơmi kiểu dồi tây; nhưng nó nhuyễn lừ đi, nhai kỹ lại hơi sừn sựt, bùi béo nhưng không ngấy, ngan ngát nhưng không nồng mùi tỏi.”

Dồi đã vậy, cái món chả chó cũng… đê mê đến phát khiếp! Nếu chả chó cũng tầm thường như bao nhiêu món ăn khác, dân ta đã không có những câu ca dao dưới đây:

Ăn rồi xách nón ra về,

Thấy hàng chả chó lại lê chân vào:

Chả này bà bán làm sao?

Ba đồng một gắp lẽ nào chẳng không!

Dối rằng lại nghĩ đến chồng,

Gần đến cánh đồng ngả nón ra ăn!

Chả chó là cái chi chi mà cô thôn nữ đi chợ, lê lết đủ thứ hàng quà, bụng căng mà trông vẫn thấy thèm, nói là mua về cho chồng, nhưng mới tới giữa đường đã ngả nón ngồi phệt bên đường mà… đớp! Chả chó, chân dung nó như thế này: Riềng già, mẻ, mắm tôm (ruốc) trộn vào với nhau. Thịt chó, cắt thành từng miếng bằng đốt ngón tay, vừa nạc vừa mỡ, bỏ vào thứ… hợp chất lừng lừng trên, bóp cho đều, để vài tiếng đồng hồ cho ngấm. Xiên vào thành từng xiên. Rồi nướng. Than phải là than tàu, lúc nào cũng quạt liền tay cho đỏ, thịt xèo xèo cháy, mỡ nhỏ xuống than bốc khói thơm lên quyện vào thịt. Mùi thơm nương theo làn gió làm khổ những cánh mũi, làm ứa nước miếng. Ăn một miếng chả chó chấm với muối tiêu, cắn một miếng ớt, quên hết trời trăng!

Rựa mận lại là một… chiêu khác! Cũng mắm tôm, gừng già, mẻ trộn với nhau. Thêm hành, muối vừa đủ. Cho thịt cầy vào bóp kỹ, để chừng một tiếng đồng hồ rồi ninh. Trước khi ninh trộn thêm tiết chó vào. Ninh cho tới khi quánh lại; “đưa bát rựa mận lên ngang mặt, nheo một con mắt lại mà không thấy nổi lên những rằn ri của bẩy sắc cầu vồng, thế là chưa biết nấu”. Cái thứ hợp chất đan kết với nhau một cách chặt chẽ này mà ăn với bún, bẻ thêm một miếng bánh đa nướng thì… tuyệt cú mèo! (Vũ Bằng).

Thịt chó nguyên thuỷ chỉ có bốn món căn bản là luộc, nướng, rựa mận và dồi. Sau này, nhân loại tiến bộ, cầy cũng mon men leo lên bằng… bò: Bẩy món đầy đủ. Món nào cũng… nhức răng! Thôi, không nói về thịt “cầy” nữa kẻo có người lại “nhỏ rãi” thèm thuồng, vừa đọc vừa chửi thầm mang tội chết! Tuy nhiên, tôi cũng xin mạn phép nói thêm một vài câu để “thanh minh thanh nga”: Chó “chân chính” không bao giờ ăn thịt chó; và những người hay làm thịt chó, cho dẫu đã tắm rửa sạch sẽ, nhưng đi tới đâu, chó cũng đua nhau sủa ầm ĩ và gầm gừ “chuẩn bị tấn công” vì hình như chúng nó nhận thức được “người ấy” là kẻ thù không đội trời chung của loài chó!

Viết về chó mà đề cập tới “thịt cầy” nghĩa là “chó phải chết” vì có chết rồi mới nấu món này món kia được. Người Việt chúng ta thường nói “chó chết, hết chuyện”, trừ các bạn “nhậu” vì chắc chắn họ sẽ cự nự “chó chết còn nhiều chuyện lắm… toàn những chuyện… thơm lừng!” Cá nhân tôi chỉ là “kẻ phá mồi” vì rượu chỉ dám uống một ly, bia cũng một loong đã thấy ngà ngà nên không dám lạm bàn tới các món nhậu.

Trước khi kết thúc, tôi xin mạn phép nêu lên một vài “kiến thức phổ thông” để vui xuân Bính Tuất. Bạn có biết đương kim tổng thống Hoa Kỳ George W. Bush là người sinh năm Bính Tuất không? Và vị tiền nhiệm của ông, cựu tổng thống William (Bill) J. Clinton cũng sinh cùng năm Bính Tuất. Riêng người Việt Nam chúng ta, ai ai cũng tự hào dân tộc mình có hơn “bốn ngàn năm văn hiến” nhưng ít người biết rằng trong 12 con giáp, nước Việt chúng ta “cầm tinh con chó” vì nước Văn Lang được “chào đời” vào năm 2879 trước Công Nguyên. Năm đó, theo Âm Lịch là năm Nhâm Tuất.

Trước thềm năm mới Bính Tuất 2006, kính chúc mọi người được “Vạn Sự Như Ý” trong bàn tay quan phòng của Thiên Chúa và Mẹ Maria.

Nguyễn Duy-An