Thôn Bình — Ngày
Trở Lại

Nguyễn Duy-An

Sau gần 15 năm xa xứ, tôi trở lại Bình Giả vào một buổi tối đầu năm 1998. Tôi
vội vã trở về, dẫn theo đứa con gái đầu lòng mới 8 tuổi khi nghe tin cha tôi
bệnh nặng, và sợ sẽ không còn sống được bao lâu! Lúc bấy giờ vợ tôi đang mang
thai cháu út đã gần tới ngày sinh nên không đi máy bay xa được; còn đứa con trai
5 tuổi vì không muốn xa mẹ, nên lấy cớ “để con ở nhà ‘take care’ mẹ và em bé…”
Sau này cháu rất tiếc vì “con chưa bao giờ được gặp ông nội!”

Trước ngày ra đi, nhà tôi đã phải tập cho bé Lan, con gái lớn của chúng tôi
tắm “kiểu Bình Giả” là lấy nước đầy thùng rồi cầm ly múc dội mà tắm chứ không
dùng vòi nước hay bồn tắm. Tôi vẫn phải đi làm mỗi ngày cho tới hôm lên máy bay
vì muốn để dành những ngày nghỉ quý giá cho lần đầu tiên trở lại quê hương. Suốt
3 tháng trời, mặc dầu rất mệt mỏi vì bào thai đã lớn, nhà tôi đã lặn lội hết
siêu thị này tới cửa hàng khác tìm mua đủ thứ “hầm bà lằng xí quách” cho tôi
mang về quê làm quà. Thôi thì dầu xanh, cao dán, thuốc đau bụng, thuốc cảm, …
thứ gì cũng có. Cha con tôi chỉ về Việt Nam có 3 tuần, nhưng vợ tôi đã phải vất
vả 3 tháng trời chuẩn bị — [Một lần nữa anh xin ghi vào tâm khảm tấm lòng thành
của em đối với gia đình bên nội]. Ngày ra phi trường, thằng con trai lại trở
chứng khóc lóc, lè nhè với mẹ suốt cả buổi vì “con không được về Việt Nam thăm
ông bà nội”. Duy ơi, đâu phải cha mẹ không muốn cho con đi, và ông nội cũng cầu
xin, ao ước được một lần gặp mặt đứa cháu nội ở nước ngoài trước khi Chúa gọi
về, nhưng…(!)

* * * * *

Nhớ lời vợ dặn, trước khi ra khỏi máy bay tại phi trường Tân Sân Nhất để lên
xe buýt vào làm thủ tục Hải Quan, tôi dùng một sợi giây cột tay hai cha con lại
với nhau để khỏi thất lạc. Nhiều người bật cười khi nhìn thấy cha con tôi tay
trong tay như thế, nhưng vốn quen sống kiểu “ngồi xổm trên dư luận” nên tôi cứ
xem thiên hạ như “củ khoai, củ sắn…” và đường ta, ta cứ đi.

Ra tới phía ngoài phi trường tôi mới thật sự xúc động, và không cầm được nước
mắt khi nhìn thấy cha tôi một tay chống gậy, một tay bám vào vai em trai tôi mới
đứng đuợc để nhìn lại đứa con trai sau gần 15 năm xa cách. Cha tôi gầy gò và
xanh xao quá!

– Cha đang nằm ở nhà thương Chợ Rãy, sao lại đưa cha ra phi trường làm
chi cho cực?

Em trai tôi đã phải gạt nước mắt, giọng nghẹn ngào, mếu máo:

– Cha yếu lắm nhưng cứ đòi ra phi trường, nhà em đành phải chiều ý cha.

Hai cha con tôi ôm nhau khóc ròng, trong lúc mẹ và các em, các cháu cũng khóc
như mưa. Cha ơi! Ngày con âm thầm lặng lẽ cỡi xe đạp rời Bình Giả ra đi tìm
tương lai, trời mưa như thác đổ. Chiều nay con trở lại, trời Sàigòn nắng chang
chang, nhưng sân phi trường cũng đẫm nước mắt của cha, của mẹ, của anh em và con
cháu. Người ta trở về trong tiếng vui cười hớn hở, cả Việt Kiều lẫn thân nhân đi
đón; chỉ riêng con trở về với nước mắt trong vòng tay gầy guộc, yếu đuối của cha
già. Khi ôm cha vào lòng để những giọt nước mắt yêu thương nhung nhớ của cha ướt
đẫm vai áo, con mới nghẹn ngào, nức nở thốt lên “Cha ơi! Con đã về”. Phải, con
đã về! Con đã trở về như đứa con hoang đàng trong Phúc Âm đã tìm về với Người
Cha Nhân Hậu… (Luca 15: 11-32)

Tới lúc chuẩn bị lên xe về Bình Giả, con gái tôi mới nhỏ nhẹ:

– Bà nội nói bố cởi trói cho con được không?

Lúc đó tôi mới sực nhớ và cởi giây cho cháu. Lên xe, cháu được bà nội cho
ngồi trên lòng, làm những đứa cháu khác ở Việt Nam phải nạnh hẹ:

– Bà nội thương chị Lan hơn nhà con tề!

– Bây ở với bà từ khi mô đến dừ, chị Lan bây mới về lần đầu mà!

Trên chuyến xe thuê bao từ Sàigòn về Bình Giả, hai cha con tôi ngồi cạnh nhau
ở băng trước, gần tài xế “để anh ngắm lại cảnh quê hương”, nhưng tôi có ngắm
nghía gì đâu. Tôi chỉ ngồi thờ thẫn bên cạnh người cha già đau yếu, thỉnh thoảng
cha con nhìn nhau không nói nhưng hai cặp mắt đã diễn tả hết tất cả nỗi lòng.
Cha tôi vốn ít nói, bây giờ lại bệnh hoạn, đi đứng nói năng đều khó khăn, nhưng
cũng không quên hỏi tôi:

– Con có học được tới đầu tới đũa như lòng cha mong ước không?

– Dạ, con cũng cố gắng cho khỏi thua sút bạn bè cha ạ.

– Cha mừng. Cha chỉ tiếc vợ con không về được.

– Vài năm nữa cháu bé cứng cát hơn, con sẽ đưa cả nhà về thăm cha.

– Được rứa thì tốt… nhưng lâu nay cha thấy trong người yếu lắm, chắc
Chúa sắp gọi cha về với ông bà.

Nghe tới đó, nước mắt tôi lại trào ra. Cha tôi cũng xúc động lắm, nói trong
nghẹn ngào:

– Được như ri cha cũng mãn nguyện lắm rồi.

– Cha ngồi nghỉ cho khỏe. Vài bữa con đưa cha trở lại nhà thương chạy
thầy, chạy thuốc.

– Cha chỉ muốn ở nhà ăn tết và dọn mình chuẩn bị sẵn sàng.

Tôi vòng tay ôm cha tựa sát vào người. Trời nóng lắm, nhưng tôi lại có cảm
tưởng lòng mình như buốt lạnh và đang được sưởi ấm từ từ với hơi ấm của tình
cha…

* * * * *

Chúng tôi về tới Bình Giả lúc nào tôi cũng không hay vì trời đã chập choạng
tối nên tôi không nhìn rõ cảnh vật hai bên đường làng. Lúc xe đậu lại trước nhà,
tôi mới chợt tỉnh cơn mơ. Anh em bà con trong họ không biết tôi trở về, thấy xe
ngừng ở cổng, đoán là cha tôi từ nhà thương về nên chạy đến thăm hỏi đầy nhà.
Một số khi biết nhà có Việt Kiều đã âm thầm rút lui vì sợ mang tiếng đến thăm
Việt Kiều chứ không phải thăm cha tôi. Nghe em tôi nói thế, tôi ra sân đứng chào
đón mọi người, nhưng ai cũng lấy cớ “để ông cụ nghỉ” và ra về. Cha tôi đã mệt
lắm, nhưng cũng cố gắng đứng lên nói vài lời cám ơn mọi người rồi mới để em tôi
dìu vô phòng nghỉ, sau khi quay sang dặn tôi:

– Cha biết con cũng mệt, nhưng cố được thì thay cha ngồi nói chuyện và
cám ơn mọi người. Ngày mai con đưa cháu đi một vòng thăm hỏi anh em bà con
trong họ cho phải phép.

– Dạ được. Cha cứ vô nằm nghỉ.

Sáng hôm sau tôi đi lễ và ghé vào chào cha xứ, rồi ghé thăm mộ cha bố Phêrô
Trần Đình Trọng, và bên cạnh còn thêm hai ngôi mộ của cha Bình và cha Lãm. Tôi
đứng im lặng cầu nguyện cho các ngài và cũng xin các ngài phù hộ cho tôi và gia
đình trong quãng đời còn lại nơi xứ lạ quê người. Mới ngày nào cha Trọng và cha
Bình còn được xem là những linh mục trẻ trong vùng, còn tôi chỉ là một cậu bé
giúp lễ có tính “nghịch ngầm” như ngài vẫn nói với mọi người. Bây giờ tôi trở
lại chỉ còn trông thấy những nấm mồ hiu quạnh trước sân nhà thờ… Cha Lãm thì
tôi không được hân hạnh quen biết vì ngài học trên tôi nhiều lớp, nhưng ngài là
một “cha mới” được Chúa cất về mấy ngày sau khi thụ phong linh mục!

Tôi về nhà trao hết mấy thùng quà cáp vợ tôi sắm sẵn cho mẹ và các em, muốn
làm sao thì làm, biếu ai cái gì tuỳ ý vì tôi không biết ai ra ai cả. Tôi dẫn con
gái đi một vòng, nhà nào cũng ghé vô thăm mấy phút, không phân biệt là bà con
hay người dưng nước lã. Ngày tôi rời Bình Giả, ở Quy Hậu chỉ lèo tèo mấy chục
nóc gia, chỉ có hàng 1 và hàng 2; bây giờ trở lại còn thêm hàng 3 và hàng 4 nữa.
Một vài người còn cất nhà ở phía xa xa ngoài rẫy, nếu tính hàng theo kiểu làng
cũ chắc phải đến hàng 6 hàng 7. Mới đi hết nửa buổi sáng, tôi đã phải dẫn con
gái về vì cháu mệt quá đi không nổi nữa. Phần tôi cũng phải về tắm vì quần áo đã
ướt đẫm mồ hôi. Nghỉ một lát, tôi lại một mình lang thang hết nhà này qua nhà
khác chào thăm mọi người. Mấy đứa nhỏ ngày trước bây giờ nhiều đứa đã lập gia
đình. Bạn bè tôi có mấy người nay đã là ông bà nội ngoại. Ôi! Thời gian trôi
nhanh quá!

Tôi ghé lên thăm thầy Loan là thầy giáo dạy tôi năm lớp Ba. Tôi chỉ học ở
Bình Giả có 3 năm tiểu học, và thầy là người đã vất vả, cực khổ vì tôi rất
nhiều. Gia đình tôi chạy loạn ở Phước Long về tôi đã mất một năm học, rồi lại
lêu lổng ham chơi nên không có căn bản. Thầy đã uốn nắn chỉ dạy cho tôi học lại
từ đầu, nhất là các môn toán cộng, trừ, nhân, chia. Tôi học ba năm tiểu học ở
Bình Giả với 3 thầy khác nhau: Thầy Hường dạy lớp Bốn đã đi Mỹ, thầy Ưu dạy lớp
Năm đang sống ở Canada, chỉ còn thầy Loan đang sống tại Bình Giả. Thầy trò gặp
lại nhau mừng mừng tủi tủi. Mặc dầu tôi đã trưởng thành, thầy vẫn gọi tôi là con
như ngày nào:

– Thầy cám ơn con đã đến thăm. Nghe nói bây giờ con làm lớn bên Mỹ phải
không? Thầy rất hãnh diện có được những người học trò như các con. Thầy
không được như ông thầy giáo làng của thủ tướng Cac-nô bên Pháp, nhưng con
về đây còn đến thăm thầy thì cái tình cũng đầy như rứa thôi.

Thầy bây giờ lớn tuổi nên thích ngồi kể chuyện cũ. Tôi ngồi nghe thầy liệt kê
tên bao nhiêu học trò của thầy bây giờ làm linh mục, làm ông nọ, bà kia ở khắp
năm châu bốn bể. Tôi ngồi chơi với thầy nửa ngày và ăn chung một bữa cơm để ôn
lại những chuyện từ hơn 30 năm về trước.

Mấy ngày sau, thấy tôi mệt quá, và đường đi càng ngày càng xa vì tôi đã đi
thăm hết những gia đình trong họ Quy Hậu, Quan Lãng, Ngọc Long… em tôi phải
lên tiếng:

– Để em “tranh thủ” chở anh đi cho mau. Còn mấy ngày nữa Tết rồi, anh
phải ở nhà tiếp khách.

Tôi đồng ý “cái một” vì thú thực là đôi chân tôi đã đau nhức lắm rồi. Tôi nhờ
hai đứa em thay nhau chở đi thăm hầu hết những người làng Ba, rồi lên làng Một,
làng Hai thăm những người quen biết cũ. Lúc tôi lên Nghi Lộc mới hay tin là anh
Đinh Văn Khang cũng về quê ăn tết năm đó. Đúng là anh em tôi “có duyên, có nợ”
với nhau. Lang thang trên đất khách quê người, người Bình Giả đầu tiên tôi gặp
là anh Khang; và mặc dầu không hẹn trước, hai anh em lại cùng về quê một lượt.
Tiếc một điều là chúng tôi đã không gặp được nhau tại Bình Giả, vì lúc tôi lên
làng Hai thì anh Khang lại đi thăm làng Ba. Đúng là chúng tôi chỉ có số gặp nhau
ở nước ngoài!

Nhờ có điện nên tương đối cuộc sống ở Bình Giả cũng văn minh hơn trước. Nhiều
nhà có TV mầu, có máy xới… nhưng tôi cũng gặp rất nhiều gia đình khốn khó,
những đứa trẻ lên năm, lên bảy mà gầy gò ốm yếu như mới ba bốn tuổi. Hầu như tôi
không nhìn thấy một mảnh vườn trống nào nữa! Miếng đất hồi xưa chỉ có một căn
nhà, bây giờ chia năm sẻ bảy cho con, cho cháu. Nếu như còn sót lại tý đất nào,
người ta cũng xây bồn trồng tiêu kín mít. Nhiều nhà thì đương nhiên cũng nhiều
người, nhất là trẻ con. Lúc đầu tôi không hiểu tại sao cứ gần tới mỗi ngã tư là
em tôi bóp còi xe inh ỏi, hỏi ra mới biết là để cho người ta nghe mà tránh mình,
nhất là trẻ con cứ hay chạy chơi ngoài đường vì đâu còn miếng đất trống nào để
chơi!

Tôi lên thăm lại mộ cha Kiều. Chung quanh mộ cha già vẫn còn rất nhiều bảng
tạ ơn, lưu niệm… và lá cây cũng vẫn xác xơ vì dân chúng lên khấn với cha già
đã bứt về làm thuốc. Tôi đứng bên mộ cha già thầm thì khấn nguyện: “Trước ngày
ra đi con đã lên khấn với cha già, hôm nay con trở về thăm lại quê cha đất tổ,
con xin được đến kính chào cha. Xin cha đừng quên con nhé”. Tôi lang thang đi bộ
qua sân nhà thờ để vào thăm cha Bộ. Tôi gặp ngay ông Trùm Thi trước nhà xứ:

– Chào ông Thi. Lâu ni ông khỏe không?

Tôi đã quen biết ông Thi trong những năm làm việc cho tập đoàn Máy Cày ở Bình
Giả, nhưng ông không nhận ra tôi. Bây giờ tôi mập và trắng trẻo hơn xưa, ông
không nhận ra cũng là chuyện bình thường, có điều ông cứ một mực “chào cha”. Tôi
đính chính mãi ông cũng không tin, vì nghe tôi nói muốn ghé vào thăm cha Bộ, là
bạn học cùng lớp ngày xưa. Dưới cặp mắt một ông trùm ở Bình Giả, một người trông
tương đối cũng sáng sủa, lại là bạn học cùng lớp với cha xứ của mình thì cứ chào
cha cho chắc ăn. Giá mà tôi vẫn đen đen và gầy như xưa, chắc ông đã kéo tay tôi
“cằn nhằn” như ngày nào: “Khi mô mi mới cho máy đến cày đất cho tập đoàn của
choa?”

* * * * *

[Bài Hát TÌNH CHA CHO CON]

Bấm vào nút PLAY để nghe trong lúc
đọc phần kết

Mấy ngày Tết tôi bận tối tăm mặt mày vì người ra vô liên tục. Việt Kiều nhà
người khác về Bình Giả thì mang quà đi biếu bà con, riêng tôi lại ngồi nhà nhận
quà của anh em bà con đến thăm cha tôi đang bệnh. Người mang mấy quả trứng,
người ít trái cây, hộp sữa… Ôi! Cái tình người ở quê tôi đẹp quá! Tôi đã đi
qua hơn một nửa quả địa cầu, đến thăm cả trăm thành phố khác nhau, nhưng tôi
chưa tìm được ở đâu người ta có “tấm lòng yêu thương chòm xóm” như tại làng Bình
Giả — Quê Hương Yêu Dấu của chúng ta. Có những người đã dọn ra Ngãi Giao hay vào
Xuân Sơn, nhưng nghe tin cha tôi đi nhà thương về cũng lặn lội đến thăm. Có
người đã nói thẳng với mẹ tôi: “Nghe nói có Việt Kiều về, nhà con cũng ngại lắm,
nhưng biết ông ở nhà thương về, không đến không được”.

Con gái tôi cũng theo anh chị em họ đi mừng tuổi bà con họ hàng, cũng nhận
tiền lì xì rồi đưa nhau đi đánh bầu cua tôm cá, hay lên sân nhà thờ chơi trò
chơi tại những gian hàng hội chợ. Suốt ba ngày tết, tôi không có giờ để ghé lên
xem hội chợ nên cũng không biết ra sao, chỉ nghe con gái kể lại là vui lắm, bên
Mỹ không có thế này. Nhờ con gái tôi nói được tiếng Việt sành sõi nên ai cũng
quý mến; nhưng mọi người còn thương hơn nữa khi cháu bắt đầu bập bẹ được vài câu
giọng Trung…

Ngày mùng 6 tết tôi phải lên đường trở lại Mỹ. Cuộc chia tay nào cũng buồn
cả! Riêng tôi, khi nhìn thấy cha già chống gậy đứng bên cửa, nước mắt lưng tròng
nhìn theo… tôi bước không đành. Tôi bước ra xe, ngoảnh mặt lại thấy cha dàn
dụa nước mắt, tôi lại chạy vào. Ba bốn lần như vậy tôi cũng không làm sao cất
bước ra xe. Em trai tôi sợ trễ giờ lên máy bay nên vừa khóc, vừa nói:

– Cha vô nhà đi, anh mới ra xe được.

Không biết vô tình hay hữu ý, cha tôi nói một câu làm mọi người cùng bật khóc
nức nở:

– Con không cho cha nhìn anh con lần cuối được sao?

Tôi ôm cha vào lòng thật chặt và nước mắt tuôn trào. Con gái tôi cũng ôm bà
nội khóc nức nở. Cha tôi kéo cháu Lan vào lòng rồi ôn tồn nói:

– Cháu đi bình an. Lần tới nhớ đưa Duy và em bé về thăm ông bà nữa nhé.

Rồi quay sang tôi:

– Con đưa cháu ra xe kẻo trễ. Ít năm nữa đưa vợ con về… Đừng khóc nữa.
Con đi đi, cứ để cha đứng nhìn theo.

Tôi chỉ còn biết “dạ” trong tiếng nấc và bước thụt lùi ra xe. Đó là hình ảnh
cuối cùng của cha tôi còn giữ mãi trong tim cho tới giờ này. Người cha già chống
gậy đứng bên cửa nhìn con ra đi, hay mong ngóng bóng con trở về? !!!

Nguyễn Duy-An